SCHAT
„Schat: een naam die letterlijk 'schat' of 'geliefde' betekent”
Mijn achternaam Schat betekent letterlijk... schat! Al eeuwenlang een koosnaampje als familienaam.
De betekenis van de achternaam SCHAT
Schat is waarschijnlijk een koosnaam of bijnaam, afgeleid van het Middelnederlandse woord 'schat' in de betekenis van kostbaarheid of geliefd persoon. Het kan ook verwijzen naar iemand die welvarend was of bij een schat(kist), tol of belasting betrokken was.
Het familiewapen van SCHAT
„Kostbaar en bewaard”
In azuur drie gouden geldkisten, geplaatst twee boven en één beneden, elk voorzien van banden en een gedeeltelijk geopend deksel waaruit goud blinkt.
De achternaam Schat is ontstaan uit het Middelnederlandse woord "schat", dat zowel rijkdom en kostbaar bezit kon aanduiden als een koesternaam voor een geliefd persoon. In de eeuwen vóór de vaste achternaamgeving werd deze toenaam gegeven aan wie als waardevol werd beschouwd — hetzij vanwege welvaart, hetzij vanwege de genegenheid die men voor die persoon voelde. Vooral in Noord-Holland, Zuid-Holland en Friesland droeg men deze naam al generaties lang, tot zij in 1811-1812, tijdens de Napoleontische invoering van de Burgerlijke Stand, definitief werd vastgelegd als erfelijke familienaam. Zo werd wat ooit een liefkozend of waarderend bijnaam was, voor altijd verbonden aan één familielijn.
Dit nieuw ontworpen wapen verbeeldt die dubbele betekenis met eenvoud en directheid. Het veld van azuur, de kleur van standvastigheid en trouw, draagt drie gouden geldkisten (goud op azuur): een rechtstreekse verwijzing naar "schat" als kostbaarheid en rijkdom, de letterlijke lading die de naam in zich draagt. De kisten zijn gebonden met banden en licht geopend, zodat het goud binnenin zichtbaar blinkt — een teken dat de ware rijkdom niet verborgen hoeft te blijven, maar gekoesterd en getoond mag worden, zoals men ook een dierbaar mens koestert. Boven het schild verheft zich, op een stalen kanteelhelm met azuur-gouden dekkleden, een enkele gouden kist als helmteken: het kostbaarste van de drie, apart gezet en verhoogd, als eerbetoon aan wat voor deze familie door de generaties heen het meest waard is geweest. De wapenspreuk "Kostbaar en bewaard" vat deze erfenis samen: wat kostbaar is, verdient het bewaard te blijven — of dat nu bezit is, of een geliefd mens.
De geschiedenis van de naam SCHAT
De achternaam Schat vindt haar oorsprong in het Middelnederlandse woord "schat", dat destijds meerdere betekenissen kon hebben. Enerzijds verwees het naar rijkdom, bezit of een kostbaarheid, vergelijkbaar met het huidige gebruik van het woord. Anderzijds werd de term ook gebruikt als koesternaam of bijnaam voor een geliefd persoon, vergelijkbaar met hoe wij tegenwoordig iemand liefkozend "schat" noemen. Deze dubbele betekenis maakt het lastig om met zekerheid vast te stellen welke oorspronkelijke connotatie aan de naamgeving ten grondslag lag, al wordt aangenomen dat de naam in veel gevallen ontstond als toenaam voor een persoon die als kostbaar of dierbaar werd beschouwd, of mogelijk voor iemand die welvarend was. De naam behoort tot de categorie van Nederlandse achternamen die zijn afgeleid van karaktereigenschappen of persoonlijke kwalificaties, een gebruikelijke praktijk in de vroege Nederlandse naamgeving vóór de invoering van vaste achternamen.
De geografische oorsprong van de naam Schat ligt voornamelijk in Nederland, waar de naam al eeuwenlang voorkomt, met name in de noordelijke en westelijke provincies zoals Noord-Holland, Zuid-Holland en Friesland. De naam werd, zoals veel Nederlandse achternamen, definitief vastgelegd tijdens de Napoleontische tijd rond 1811-1812, toen de invoering van de Burgerlijke Stand verplichtte dat alle inwoners een vaste, erfelijke achternaam moesten aannemen. Families die voorheen bekend waren onder de bijnaam of patroniem "Schat" zagen deze naam daardoor officieel bevestigd. Opmerkelijk is dat de naam in verschillende varianten voorkomt, zoals Schats en Schatz, waarbij de laatste variant vooral in Duitstalige gebieden voorkomt en daar een vergelijkbare etymologische herkomst heeft. Tegenwoordig is Schat een relatief zeldzame maar herkenbare Nederlandse achternaam, die soms voor verwarring zorgt vanwege de gelijkenis met het alledaagse liefkozende gebruik van het woord in de Nederlandse taal.