PAPPOT

De betekenis van de achternaam PAPPOT

Pappot verwijst waarschijnlijk naar een pot waarin pap (brij) werd gekookt, en was oorspronkelijk een bijnaam voor iemand die deze pot maakte, verkocht of er op een opvallende manier mee geassocieerd werd. Het is een typisch Nederlandse naam die is ontstaan uit een alledaags huishoudelijk voorwerp.

Herkomst en betekenis van Pappot

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Pappot valt bij eerste beschouwing uiteen in twee herkenbare Middelnederlandse woorddelen: 'pap', dat destijds een dikke, gekookte spijs aanduidde zoals brijen, pappen van meel of gerst en later ook aardappelpap, en 'pot', het gangbare woord voor een aardewerken of metalen kookvat. Samen roept 'pappot' het beeld op van de pot waarin men dagelijks pap kookte, een alledaags huishoudelijk voorwerp dat in vrijwel elk boerengezin of arbeidershuishouden aanwezig was. Dat zo'n huiselijk woord tot familienaam kon worden, past in een bredere trend uit de Lage Landen, waar veel achternamen ontstonden uit voorwerpen, beroepen en bijnamen die iets zeiden over het dagelijks leven van de drager. Dit is een vaststaand taalkundig gegeven, ook al is het niet met zekerheid te zeggen welke van de mogelijke ontstaanswijzen voor de familie Pappot precies gold.

Een eerste plausibele verklaring is dat de naam ontstond als huisnaam of uithangteken. In steden en dorpen van Holland was het gebruikelijk dat huizen, herbergen en winkels een naam of een geschilderd of gesneden teken boven de deur droegen, zoals 'De Gouden Leeuw' of 'Het Anker'. Een huis met een afbeelding of gevelsteen van een kookpot, mogelijk bij een herberg of eetgelegenheid waar pap of warme spijzen werden verkocht, kon 'De Pappot' gaan heten. Bewoners of eigenaars van zo'n pand werden dan in spreektaal en later in officiële stukken aangeduid als 'die van de Pappot' of simpelweg Pappot. Deze verklaring is waarschijnlijk, omdat het benoemen naar huis- en uithangtekens in deze periode een zeer gangbaar mechanisme was voor naamvorming, al ontbreekt voor Pappot specifiek een bewaard gebleven gevelsteen of herbergnaam die dit rechtstreeks bevestigt.

Een tweede, evenzeer aannemelijke verklaring wijst naar een beroepsmatige of ambachtelijke oorsprong. Wie potten bakte, verkocht of gebruikte voor de bereiding van pap, kon door zijn omgeving met een bijnaam als 'Pappot' worden aangeduid, vergelijkbaar met hoe ambachtslieden vaak naar hun gereedschap, product of specialisme werden genoemd. Pottenbakkers en pottenventers waren in de vroegmoderne tijd een herkenbare beroepsgroep op markten en langs de rivieren van Zuid-Holland, en een bijnaam die verwees naar het specifieke product waarin zij handelden, lag voor de hand. Ook een kok of waardin die bekendstond om haar pap kon zo'n bijnaam krijgen. Deze verklaring is eveneens waarschijnlijk, gestoeld op de algemene naamvormingspraktijk van die tijd, maar niet sluitend te bewijzen zonder een specifiek brondocument dat het beroep van een vroege naamdrager vermeldt.

Beide verklaringen, de huisnaam en de beroepsnaam, sluiten elkaar niet per se uit en kunnen zelfs in elkaars verlengde liggen: een pottenbakker of papverkoper kon immers net zo goed wonen of werken in een pand dat naar zijn eigen bedrijf was vernoemd. Voor nakomelingen van de familie Pappot is het daarom niet zo dat de ene lezing de andere naar het rijk der fabelen verwijst; beide horen tot de gangbare wetenschappelijke mogelijkheden en het is heel wel denkbaar dat verschillende families met de naam Pappot, die onafhankelijk van elkaar ontstonden, elk een net iets andere aanleiding hadden. Dat meerdere ontstaanswegen naast elkaar bestaan, is bij Nederlandse achternamen die uit alledaagse voorwerpen zijn afgeleid eerder regel dan uitzondering.

Voordat de burgerlijke stand in 1811 onder het bewind van Napoleon verplicht werd, functioneerden namen als Pappot al enkele generaties als vaste, overerfbare familienaam binnen bepaalde lijnen, zoals blijkt uit doop-, trouw- en begraafboeken uit de zeventiende en achttiende eeuw. In die registers duikt de naam op bij gezinnen die hun brood verdienden in de landbouw, de visserij of ambachtelijke beroepen, sectoren die destijds de ruggengraat vormden van de plattelandseconomie op de Zuid-Hollandse eilanden en in de Zaanstreek. De keuze van deze regio's als kerngebied van de naam is opvallend: het zijn streken met een sterke agrarische en maritieme traditie, waar families generaties lang op dezelfde hoeve, in hetzelfde dorp of aan dezelfde dijk woonden, wat de bestendiging van een eenmaal aangenomen bijnaam tot officiële familienaam bevorderde.

De spelling van de naam is door de eeuwen heen tamelijk stabiel gebleven vergeleken met veel andere Nederlandse achternamen, wat er waarschijnlijk mee te maken heeft dat beide samenstellende woorddelen, 'pap' en 'pot', doorlopend gangbare en herkenbare woorden in de volkstaal bleven en dus weinig aanleiding gaven tot fonetische verbastering. Toch zijn in oudere bronnen varianten met dubbele medeklinkers, afwijkende tussenletters of aan elkaar dan wel los geschreven vormen te verwachten, zoals wel vaker voorkwam zolang klerken en pastoors namen naar gehoor optekenden zonder vaste spellingnorm. Pas met de invoering van de burgerlijke stand in 1811 werd de schrijfwijze van elke familie definitief vastgelegd, waarna spellingvarianten binnen een en dezelfde familie nog nauwelijks konden ontstaan.

Vandaag de dag is Pappot een relatief zeldzame achternaam die overwegend in Nederland voorkomt, met een merkbare concentratie in en rond de regio waar de naam ooit ontstond, en kleinere aantallen dragers in landen waarheen Nederlanders in de negentiende en twintigste eeuw emigreerden, zoals de Verenigde Staten, Canada en Australië. Die beperkte verspreiding en het relatief kleine aantal hedendaagse dragers wijzen erop dat de naam vermoedelijk teruggaat op een beperkt aantal, mogelijk zelfs een enkele, stamvader of stamfamilie uit het kerngebied Zuid-Holland, van waaruit latere generaties door huwelijk, werk en verhuizing geleidelijk over de rest van het land en daarbuiten zijn uitgewaaierd. Zekerheid over het exacte aantal oorspronkelijke stamlijnen is echter niet te geven zonder uitgebreid genealogisch bronnenonderzoek.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →