KOREVAAR BUIJS

De betekenis van de achternaam KOREVAAR BUIJS

Korevaar Buijs is een samengestelde Nederlandse achternaam, ontstaan uit het combineren van twee bestaande familienamen bij een huwelijk. 'Korevaar' verwijst vermoedelijk naar iemand die koren voer (vervoerde) of ermee handelde, terwijl 'Buijs' waarschijnlijk teruggaat op een bijnaam voor een dikke of stevige man, of op de plant buksboom.

Twee families, één naam op het water

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

Korevaar Buijs is geen oorspronkelijke, eeuwenoude familienaam maar een zogeheten dubbele achternaam: de samenvoeging van twee bestaande geslachtsnamen, Korevaar en Buijs. Zulke gecombineerde namen ontstaan in Nederland doorgaans wanneer bij een huwelijk beide familienamen worden behouden en aaneengeschakeld, iets wat sinds de negentiende eeuw wettelijk mogelijk is via de burgerlijke stand en dat vooral in de negentiende en twintigste eeuw aan populariteit won. De naam vertelt dus eigenlijk twee verhalen tegelijk: dat van de Korevaars en dat van de Buijzen, die op enig moment in elkaars leven verstrengeld raakten en die verstrengeling in de naam zelf vastlegden.

Het eerste deel, Korevaar, wordt door taalkundigen doorgaans in verband gebracht met het werkwoord varen, aangevuld met een voorvoegsel dat op een specifieke bezigheid op het water duidt. Namen die eindigen op -vaar of -vaarder zijn in het Nederlandse taalgebied niet ongewoon en verwijzen vaak naar mensen die met een bepaald soort vaartuig werkten of een bepaalde route bevoeren, denk aan een schuit-, veer- of vrachtvaarder. Het precieze eerste lettergreep 'kore' is minder eenduidig te herleiden en zou kunnen teruggaan op een verbogen vorm van een ouder woord of op een plaatselijke uitspraakvariant, maar zekerheid daarover ontbreekt in de bronnen.

Dat Korevaar van oudsher vooral in Zuid-Holland en Zeeland wordt aangetroffen, past goed bij deze verklaring als beroeps- of activiteitsnaam. Dit zijn bij uitstek de gewesten van rivierdelta's, polders, veenplassen en binnenwateren, waar het vervoer van mensen, turf, vee of landbouwproducten over water eeuwenlang een normaal beroep was. Wie in zo'n omgeving bekendstond als 'de vaarder' van iets, kreeg die aanduiding vaak eerst als bijnaam en pas later, toen achternamen rond 1811 verplicht werden vastgelegd, als officiële, erfelijke familienaam. De sterke regionale concentratie van de naam ondersteunt dit beeld, al blijft het om een waarschijnlijkheid gaan en niet om een sluitend bewijs.

Het tweede deel, Buijs, kent in de naamkunde meerdere mogelijke verklaringen die naast elkaar blijven bestaan. De ene lezing verbindt Buijs met een Middelnederlands woord voor een vat, ton of bepaald soort container, waarbij de naam zou zijn ontstaan als beroepsbijnaam voor een vatenmaker, kuiper of iemand die met dergelijke vaten handelde of ze vervoerde. De andere lezing ziet in Buijs eerder een persoonsaanduiding, een bijnaam die iets zei over het karakter of uiterlijk van de drager, mogelijk verwant aan woorden die duidden op een stevige, corpulente of opvallende gestalte. Beide verklaringen zijn in de vaknaamkunde geopperd en geen ervan is doorslaggevend aangetoond, zodat men hier oprecht van twee mogelijke oorsprongen moet spreken.

Buijs is bovendien een aanzienlijk verspreidere naam dan Korevaar en komt van oudsher voor in Noord-Brabant, Zuid-Holland en Utrecht, gebieden die elkaar deels overlappen met het verspreidingsgebied van Korevaar maar ook duidelijk verder naar het zuiden reiken. Dat wijst erop dat de naam Buijs waarschijnlijk uit meerdere, onderling los van elkaar staande families is voortgekomen, verspreid ontstaan op plekken waar de onderliggende betekenis, of het nu de vatenmaker of de bijnaam voor karakter was, toepasselijk werd geacht. Wie vandaag de dag Buijs heet, hoeft dus geenszins van dezelfde stamvader af te stammen als een andere Buijs-familie elders in het land.

Toen ergens in de negentiende of twintigste eeuw een lid van een Korevaar-familie trouwde met een lid van een Buijs-familie, of omgekeerd, ontstond de mogelijkheid om beide namen in de burgerlijke stand te laten samenvoegen tot Korevaar Buijs. Dit gebeurde niet automatisch: het vergde een uitdrukkelijke wens van de betrokkenen, vastgelegd in huwelijksakten en later doorgevoerd in de kadastrale en bevolkingsregisters. Zulke samengestelde namen dienden vaak een praktisch doel, namelijk het voortzetten van beide familielijnen in de naamgeving aan de kinderen, iets wat vooral voorkwam wanneer een van beide families geen mannelijke naamdragers meer had of wanneer beide families sociaal of economisch aanzien aan de gecombineerde naam ontleenden.

Qua schrijfwijze zijn beide onderdelen door de eeuwen heen aan verschuivingen onderhevig geweest, wat kenmerkend is voor namen die pas laat, na de invoering van de verplichte burgerlijke stand, definitief werden vastgelegd. Vóór die tijd noteerden schouten, predikanten en klerken namen vaak fonetisch, zodat varianten als Coorevaar, Coorevaert of Korevaart naast Korevaar konden voorkomen, en Buijs soms als Buys of Buis werd genoteerd, afhankelijk van lokale schrijfgewoonten en de klankweergave van de ij. Na 1811 werd de gekozen spelling in de registers min of meer bevroren, waardoor latere generaties de vorm overnamen zoals die toen was vastgelegd, ongeacht oudere schommelingen in de schrijfwijze.

De combinatie Korevaar Buijs is als samengestelde naam vandaag de dag relatief zeldzaam, veel zeldzamer dan elk van de twee samenstellende delen afzonderlijk. Dat is inherent aan hoe dubbele achternamen ontstaan: ze zijn doorgaans terug te voeren op één specifiek huwelijk of een klein aantal families die ervoor kozen de naam op deze manier te combineren en door te geven, in plaats van op een brede, onafhankelijk ontstane naamgevingstraditie. Wie deze naam draagt, draagt daarmee in feite een compact stukje familiegeschiedenis mee, een verwijzing naar twee afzonderlijke takken, de een mogelijk verbonden met het water en de vaart, de ander met een vat, een ambacht of een karaktertrek, die ooit besloten hun namen niet te laten verdwijnen maar samen te voegen.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →