FLUPSEN

De betekenis van de achternaam FLUPSEN

Flupsen is een patroniem en betekent zoveel als 'zoon van Flup', waarbij Flup een volkse, verkorte koosvorm is van de doopnaam Filip(pus). De uitgang -sen (een variant van -zoon) geeft aan dat de naam oorspronkelijk verwees naar het kind van iemand die Flup werd genoemd.

Zoon van Flup, de volkse Filips

Bij elke alinea staat hoe zeker wij ervan zijn.

De achternaam Flupsen is opgebouwd uit twee onderdelen die samen de kern van de betekenis vormen: het element "Flup" en de uitgang "-sen". Flup is een verbasterde, informele vorm van de voornaam Filips, die op zijn beurt teruggaat op het Griekse Philippos, letterlijk "vriend van paarden". In de spreektaal van het gewone volk werden lange, deftige voornamen vaak sterk ingekort en vervormd tot koosvormen: Filips werd Flip, Flup of Flop, klanken die makkelijker uit te spreken waren in het dagelijks gebruik dan de volledige naam. Flupsen is daarmee een direct voorbeeld van hoe een populaire doopnaam via klankverschuiving een geheel eigen, bijna onherkenbare vorm kon aannemen voordat hij als achternaam werd vastgelegd.

De achtervoegsel "-sen" is een patronymisch achtervoegsel dat "zoon van" betekent, en functioneel gelijk staat aan het Nederlandse "-zoon" of "-s" zoals in Jansen, Petersen of Willemsen. Dit achtervoegsel wordt van oudsher vooral aangetroffen in gebieden met sterke Nedersaksische of Nederduitse taalinvloed, dus met name in het noordoosten van Nederland (Groningen, Drenthe, Overijssel) en in de aangrenzende Duitse streken. Dat Flupsen deze uitgang draagt, wijst er sterk op dat de naam is ontstaan in of vanuit zo'n gebied, waar het gangbaar was om iemand niet bij zijn eigen naam alleen aan te duiden, maar door hem te koppelen aan de voornaam van zijn vader.

De populariteit van de voornaam Filips in de Lage Landen in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd is goed gedocumenteerd en verklaart mede waarom een verbastering ervan uiteindelijk als familienaam kon vastroesten. Door het Bourgondische en later Habsburgse hof, waar meerdere heersers en telgen Filips heetten, verspreidde de naam zich via lokale adel, geestelijkheid en ambtenaren naar de bredere bevolking, die kinderen vaak vernoemde naar vorsten of naar heiligen met dezelfde naam. Een naam die zo veel voorkwam, had ook veel behoefte aan onderscheid: in een dorp met verscheidene Filipsen was het praktisch om zonen van elkaar te onderscheiden door te verwijzen naar hun vader, wat de verspreiding van patroniemen als Flupsen bevorderde.

De mensen die deze naam voor het eerst droegen, waren vermoedelijk eenvoudige plattelandsbewoners: boeren, keuterboeren, dagloners of ambachtslieden in een Nedersaksisch sprekend gebied, voor wie een officiële, kerkelijke voornaam als Filips in de volksmond al snel Flup werd. Wanneer bij de invoering van vaste achternamen, met name onder het Franse bestuur rond 1811 met de instelling van de burgerlijke stand, een gezinshoofd zich moest laten inschrijven, greep men vaak terug op wat in het dorp al gangbaar was: de bijnaam of patroniem waaronder de familie al generaties bekendstond. Zo kon een informele aanduiding als "zoon van Flup" overgaan in een vaste, officieel geregistreerde achternaam.

Wat de spelling betreft, is het aannemelijk dat er in de loop der eeuwen verschillende varianten hebben bestaan naast Flupsen, zoals Flupsen, Flipsen, Flippen of Flipsz, afhankelijk van de klerk die de naam noteerde en de plaatselijke uitspraak. Voor de invoering van een uniforme spelling en vaste burgerlijke registratie was naamspelling grotendeels fonetisch: ambtenaren schreven op wat zij hoorden, en dat kon van dorp tot dorp en van klerk tot klerk verschillen. Dat de vorm Flupsen zich heeft weten te handhaven tot in de moderne tijd, suggereert dat er in een bepaalde streek een vrij stabiele, herkenbare uitspraak en schrijfwijze is ontstaan die vervolgens generatie op generatie is doorgegeven zonder al te veel verdere verbastering.

Qua verspreiding en frequentie is Flupsen tegenwoordig een tamelijk zeldzame achternaam, wat erop wijst dat de naam vermoedelijk teruggaat op een beperkt aantal, mogelijk zelfs één enkele stamvader in een afgebakende regio, van waaruit nakomelingen zich pas later verder over het land hebben verspreid. Dit in tegenstelling tot zeer algemene patroniemen als Jansen of Petersen, die door hun veelvuldige, onafhankelijke ontstaan op talloze plekken tegelijk tegenwoordig miljoenen dragers kennen. De relatieve zeldzaamheid van Flupsen maakt de naam een mooi voorbeeld van een lokaal patroniem dat weliswaar dezelfde vormingslogica volgt als de grote namen, maar door de specifieke klankverbastering van Filips tot Flup een eigen, onderscheidend karakter heeft gekregen.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →