EXEL
„Genoemd naar het dorp Exel in Overijssel”
Mijn achternaam Exel blijkt terug te gaan op een piepklein dorpje in Twente vol essenbomen!
De betekenis van de achternaam EXEL
Exel is een plaatsnaam-achternaam: hij verwijst naar herkomst uit het dorpje Exel bij Ambt Delden in Overijssel. Wie deze naam droeg, kwam oorspronkelijk uit die streek of had er land en bezittingen.
Het familiewapen van EXEL
„Geworteld in de open plek”
In sinopel een golvende dwarsbalk van zilver, vergezeld van boven door drie gouden essenbladeren naast elkaar geplaatst, en van onder door een essenboom van natuurlijke kleur, wortelend op een groene heuvel.
De naam Exel is een toponymische achternaam: hij verwijst niet naar een persoonlijke eigenschap of beroep, maar naar een plaats van herkomst. In zowel Nederland als Duitsland bestonden plaatsen als Exel en Exloo, waarvan de namen teruggaan op oude Germaanse woorden voor een essenbos of voor een open plek in een bos — een rooiing waar mens en natuur elkaar ontmoetten. Toen mensen in de middeleeuwen verhuisden naar nieuwe steden of streken, onderscheidden zij zich vaak van naamgenoten door te verwijzen naar hun geboortegrond; zo werd 'Exel' een naam die letterlijk de plek droeg waar een familie ooit wortel schoot. Van de zestiende eeuw tot ver daarna leefden families met deze naam vooral in het oosten van Nederland en de grensstreken met Duitsland, als boeren, ambachtslieden en handelaren die met hun handen in diezelfde grond werkten waaraan zij hun naam ontleenden.
Het schild is daarom sinopel, het groen van het bos en het land waaruit de naam is ontstaan. De golvende dwarsbalk van zilver verbeeldt de open plek in het woud — de rooiing of 'exel' zelf — als een lichte, vrije baan die het donkere groen doorsnijdt, een teken van de ruimte die de eerste naamdrager zich baande. Daarboven staan drie gouden essenbladeren, rechtstreeks verwijzend naar het essenbos dat aan de plaatsnaam ten grondslag ligt; het goud eert de waarde die deze grond door generaties heen aan de families gaf. Onder de balk wortelt een essenboom in natuurlijke kleur op een groene heuvel: hij verbeeldt de familie zelf, die zich, net als de boom aan zijn plek, generatie na generatie aan dezelfde bodem hield. De wapenspreuk 'Geworteld in de open plek' vat dit alles samen — de herkomst uit een gerooide plek in het bos, en de standvastigheid van een naam die, van Exel tot Exloo, van Exsel tot Eksel, door de eeuwen heen zijn wortels bewaarde.
De geschiedenis van de naam EXEL
De achternaam Exel vindt zijn oorsprong hoogstwaarschijnlijk in Nederland en Duitsland, waar deze naam is afgeleid van een plaatsnaam. In beide landen bestaan plaatsen genaamd Exel of Exloo, die teruggaan op oude Germaanse woorden die mogelijk verwijzen naar een essenbos of een landschapskenmerk zoals een open plek in een bos. Het is gebruikelijk dat achternamen in de middeleeuwen werden toegekend op basis van de plaats van herkomst, vooral wanneer mensen verhuisden naar andere steden of regio's en zich onderscheidden van anderen met dezelfde voornaam door te verwijzen naar hun geboorteplaats. Zo ontstond de naam Exel als een zogenaamde toponymische achternaam, wat betekent dat de naamdrager oorspronkelijk afkomstig was uit een plaats met deze of een vergelijkbare naam.
In de loop der eeuwen verspreidde de naam Exel zich vooral in het oosten van Nederland en aangrenzende Duitse gebieden, waar de familienaam vandaag de dag nog relatief geconcentreerd voorkomt. Historische documenten en kerkregisters uit de zestiende en zeventiende eeuw tonen aan dat families met de naam Exel vaak actief waren als boeren, ambachtslieden of kleine handelaren in plattelandsgemeenschappen. De naam kent verschillende schrijfwijzen door de eeuwen heen, waaronder Exsel en Eksel, wat wijst op de variabele spelling die destijds gebruikelijk was voordat namen officieel werden vastgelegd. Tegenwoordig is Exel een relatief zeldzame achternaam die voornamelijk voorkomt in Nederland, België en delen van Duitsland, en de dragers ervan kunnen via genealogisch onderzoek vaak hun wortels herleiden tot specifieke regionale gemeenschappen waar de naam eeuwenlang stand hield.
