VERLANGEN

De betekenis van de achternaam VERLANGEN

Verlangen is hoogstwaarschijnlijk een verbasterde vorm van een plaatsnaam, ontstaan uit "van Langen" (afkomstig uit een plaats met de naam Lange of bij iemand die lang was), waarbij "van" en "Langen" versmolten tot Verlangen. Het heeft dus oorspronkelijk niets te maken met het gevoel van verlangen, ook al klinkt het zo in het Nederlands van nu.

Een naam tussen verlangen en landschap

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Verlangen behoort tot de kleinere families binnen het Nederlandse en Vlaamse naamlandschap. Waar namen als De Vries, Jansen of Bakker tot de meest voorkomende achternamen van de Lage Landen behoren, telt Verlangen slechts een handvol families die de naam door de eeuwen heen hebben doorgegeven. Dat kleine aantal is op zichzelf al veelzeggend: het wijst erop dat de naam vermoedelijk is ontstaan bij één enkele familie, of hooguit enkele families onafhankelijk van elkaar, op een moment dat achternamen nog geen wettelijke verplichting waren maar een praktisch hulpmiddel om mensen in kerkelijke en lokale registers te onderscheiden.

De meest voor de hand liggende verklaring koppelt de naam rechtstreeks aan het werkwoord verlangen, dat al in het Middelnederlands bestond in de betekenis van hunkeren, hopen op iets, of ongeduldig uitzien naar iemand of iets. In een tijd waarin bijnamen vaak direct voortkwamen uit een opvallende eigenschap, uitspraak of gewoonte van iemand, kan Verlangen zijn ontstaan als spotnaam of typering voor iemand die bekendstond om zijn vurige wens naar iets, bijvoorbeeld naar een erfenis, een huwelijk, een ambt of zelfs naar de terugkeer van een dierbare uit oorlog of ballingschap. Dergelijke gevoelsbeschrijvende bijnamen kwamen wel vaker voor, al zijn ze zeldzamer dan namen die naar beroep of afkomst verwijzen.

Een tweede, minstens zo aannemelijke verklaring zoekt de oorsprong niet in een gevoel maar in het landschap. In het Middelnederlands verwees lang, langen behalve naar lengte in tijd ook naar een uitgestrekt, langwerpig stuk grond, zoals een lange akker, een langgerekte weide langs een waterloop, of een strook bouwland die zich ver het landschap in uitstrekte. Gecombineerd met het voorvoegsel ver, dat hier zou kunnen duiden op afstand of een verre ligging ten opzichte van de kern van een dorp, ontstaat een lezing van de naam als woonplaatsaanduiding: iemand die woonde bij, aan of voorbij een lang stuk land, ver van de dorpskern. Zulke landschappelijke toenamen waren in agrarische streken schering en inslag, omdat ze in kleine gemeenschappen direct duidelijk maakten over wie men het had.

Het is voor Verlangen niet met zekerheid vast te stellen welke van deze twee lezingen de juiste is, en het is heel wel mogelijk dat beide verklaringen naast elkaar bestaan, ontstaan bij verschillende families op verschillende plaatsen die toevallig tot dezelfde klankvorm kwamen. Naamkundigen wijzen er vaak op dat namen met een emotionele klank, zoals Verlangen, later in de volksmond en soms ook door de dragers zelf een romantischere uitleg kregen dan hun werkelijke, veel praktischer landschappelijke oorsprong rechtvaardigde. Zonder vroege archiefvondsten van de eerste dragers, zoals middeleeuwse cijnsregisters of schepenakten waarin de naam in context opduikt, blijft een definitieve keuze tussen beide sporen giswerk.

Wat de herkomst ook is, de mensen die de naam als eersten droegen, leefden vrijwel zeker in een agrarische omgeving, in dorpen of gehuchten in het huidige Noord-Brabant of Vlaanderen, waar de meeste dragers van de naam vandaag nog steeds te vinden zijn. Dat wijst op een diepe worteling in die streek: de naam is er waarschijnlijk ontstaan en nooit ver daarbuiten in aantal gegroeid, wat aansluit bij het beeld van een familie die generatie op generatie op dezelfde grond bleef boeren, zonder de grootschalige migratie die andere families over het land verspreidde.

Vóór 1811 werd een bijnaam als Verlangen niet consequent op dezelfde manier geschreven; klerken en pastoors noteerden namen zoals ze ze hoorden, en spellingsvarianten zoals Verlanghen, Verlangh of zelfs samentrekkingen met een tussen-e waren goed mogelijk. Pas met de invoering van het Franse burgerlijke register onder Napoleon, waarbij elke inwoner verplicht een vaste, erfelijke achternaam moest laten vastleggen, kreeg de schrijfwijze Verlangen definitief haar huidige, gestandaardiseerde vorm. Vanaf dat moment werd de naam onveranderlijk doorgegeven van vader op kind, ongeacht of de oorspronkelijke betekenis nog bij iemand bekend was.

Het geringe aantal hedendaagse dragers van de naam Verlangen suggereert dat alle huidige families vermoedelijk afstammen van een zeer beperkt aantal stamvaders, mogelijk zelfs van één enkele lijn die zich in de negentiende en twintigste eeuw langzaam heeft vertakt en verspreid, onder meer door verhuizingen naar steden voor werk. Voor genealogen maakt juist deze zeldzaamheid de naam aantrekkelijk: waar bij veelvoorkomende namen tientallen onafhankelijke stamlijnen door elkaar lopen, is bij een naam als Verlangen de kans reëel dat vrijwel alle dragers, hoe ver ook verspreid, uiteindelijk op dezelfde wortel teruggaan.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →