VAN WIJNGAARDEN
„Genoemd naar de wijngaard, of naar het dorp Wijngaarden”
Mijn achternaam komt van een dorp dat ooit wijngaarden had — wie had dat gedacht!
De betekenis van de achternaam VAN WIJNGAARDEN
Deze naam betekent letterlijk 'van de wijngaard' en verwijst naar iemand die bij een wijngaard woonde of werkte, of die afkomstig was uit het gelijknamige dorp Wijngaarden in de Alblasserwaard (Zuid-Holland).
Het familiewapen van VAN WIJNGAARDEN
„Geworteld, gedragen, gegroeid”
In een veld van sinopel een gouden wijnstok geleid over een tralie van zilver, gevoed uit een lage ommuring van zilver aan de voet, beladen met drie druiventrossen van purper.
De naam Van Wijngaarden behoort tot de oudste categorie Nederlandse achternamen: die welke iemands herkomst aanduiden. Wie in de middeleeuwen "van Wijngaarden" werd genoemd, kwam uit het gelijknamige dorp in de Alblasserwaard, Zuid-Holland — een naam die zelf is samengesteld uit "wijn" (de druif, de wijnstok) en "gaarden" (een omheind, verzorgd stuk land). De naam verwijst dus niet naar een titel of een beroep, maar naar een plek: een omheinde tuin waar mensen generatie na generatie iets lieten groeien wat tijd, geduld en zorg vroeg. Na de invoering van de vaste achternamen in 1811 werd deze plaatsnaam voorgoed een familienaam, die zich vanuit Zuid-Holland verspreidde over Nederland en, via emigratie, tot in Amerika en Zuid-Afrika.
Het wapen is een sprekend wapen: elk element beeldt de naam zelf uit. Het veld van sinopel (groen) staat voor de vruchtbare grond van de Alblasserwaard, de bodem waaruit de naam is ontstaan. De gouden wijnstok is de "wijn" uit de naam: goud omdat wat met geduld wordt opgebouwd, kostbaar wordt geacht. De tralie van zilver waarlangs de wijnstok is geleid, verbeeldt de "gaarden" — de omheining, de ordening, de zorgvuldige inrichting van het land, en tegelijk de steun die geslacht na geslacht nodig heeft om te kunnen groeien. De lage ommuring van zilver aan de voet is de tuinmuur zelf, het teken van een eigen, beschermde plek in de wereld. De drie druiventrossen van purper duiden op de oogst — het zichtbare resultaat van jarenlange toewijding — en het getal drie verwijst naar de opeenvolgende generaties die de naam hebben gedragen en doorgegeven. Het devies "Geworteld, gedragen, gegroeid" vat deze beweging samen: een familie die geworteld is in haar herkomst, gedragen wordt door haar structuur en gemeenschap, en daaruit is gegroeid tot wat zij nu is.
De geschiedenis van de naam VAN WIJNGAARDEN
De achternaam "van Wijngaarden" behoort tot de categorie van Nederlandse plaatsnaamgebonden achternamen, ook wel toponiemen genoemd. Het voorvoegsel "van" duidt op herkomst uit een bepaalde plaats, terwijl "Wijngaarden" letterlijk verwijst naar een wijngaard of druivenplantage. Etymologisch is de naam samengesteld uit "wijn" (wijnstok, druif) en "gaarden" (tuin, omheind stuk land), wat wijst op een plek waar ooit druiven werden verbouwd voor wijnproductie. Deze naamgeving was in de middeleeuwen gebruikelijk: mensen werden vernoemd naar de plaats waar zij woonden, werkten of vandaan kwamen, vaak om hen te onderscheiden van anderen met dezelfde voornaam in een tijd waarin achternamen nog niet algemeen gebruikelijk waren. De naam verwijst hoogstwaarschijnlijk naar het dorp Wijngaarden, gelegen in de Alblasserwaard in de provincie Zuid-Holland, een gebied dat historisch bekendstond om zijn landbouw en mogelijk ook wijnbouw in vroegere eeuwen, hoewel het huidige Nederlandse klimaat wijnbouw op grote schaal niet bevorderde.
De familienaam "van Wijngaarden" kreeg vanaf de zestiende en zeventiende eeuw meer bekendheid, mede door de opkomst van vaste achternamen na de invoering van burgerlijke stand-registraties, met name na de Franse tijd rond 1811 toen Napoleon de verplichting tot vaste achternamen invoerde in de Lage Landen. Families met deze naam waren vooral te vinden in Zuid-Holland en omliggende regio's, en verspreidden zich later door migratie naar andere delen van Nederland en zelfs daarbuiten, onder meer naar de Verenigde Staten en Zuid-Afrika via kolonisatie en emigratiebewegingen. Opmerkelijk is dat de naam relatief wijdverspreid is gebleven binnen Nederland, met concentraties in gebieden waar van oudsher landbouw en tuinbouw een belangrijke rol speelden. Door de eeuwen heen hebben verschillende takken van de familie zich onderscheiden in uiteenlopende beroepen, variërend van landbouw en handel tot bestuurlijke functies, wat de naam tot op heden een herkenbare en gerespecteerde plaats geeft binnen de Nederlandse genealogie en naamkunde.