VAN ELLEN
„Genoemd naar een plek genaamd Ellen of Ellum”
Mijn achternaam verraadt dat mijn voorouders bij de elzenbomen woonden – of uit een dorp Ellen kwamen!
De betekenis van de achternaam VAN ELLEN
Van Ellen is een Nederlandse plaatsnaam-achternaam: hij duidt iemand aan die afkomstig was uit een plaats, buurtschap of hoeve genaamd Ellen (of een variant als Ellum). Het voorvoegsel 'Van' geeft simpelweg herkomst aan, zoals gebruikelijk bij Nederlandse familienamen.
Het familiewapen van VAN ELLEN
„Geworteld bij het water”
Doorsneden golvend van zilver en sinopel, in het schildhoofd drie elzenbladeren van sinopel gesteeld van sabel naast elkaar geplaatst, in de voet een golvende dwarsbalk van zilver.
De naam "Van Ellen" verwijst, zoals gebruikelijk bij namen die beginnen met "Van", naar herkomst: de eerste drager kwam van een plaats die Ellen of Elle heette, een gehucht of buurtschap zoals die in het oosten en zuidoosten van Nederland en het aangrenzende Duitsland veelvuldig voorkwamen. Dergelijke plaatsnamen zijn vaak ontstaan bij waterlopen, moerasgronden of essen, en men vermoedt dat de naam teruggaat op het Germaanse woord voor de els, de elzenboom die van oudsher in laaggelegen, vochtige streken groeide en daar zo kenmerkend was dat hij nederzettingen zijn naam gaf. Pas na de invoering van de burgerlijke stand onder Napoleon werd deze herkomstaanduiding definitief vastgelegd als familienaam, gedragen door een beperkt aantal verwante families die zich vanuit één streek geleidelijk verspreidden.
Het schild toont daarom een golvend gedeelde achtergrond van zilver en sinopel: het zilver in de voet, gevormd als een golvende dwarsbalk, verbeeldt de waterloop of het moeras waarnaar de oorspronkelijke plaats Ellen vernoemd werd, terwijl het sinopel in het schildhoofd staat voor de vruchtbare, beboste grond eromheen. De drie elzenbladeren van sinopel, gesteeld van sabel en naast elkaar in het schildhoofd geplaatst, verwijzen rechtstreeks naar de els als naamgevende boom en tegelijk naar de generaties van de familie die, geworteld op deze vochtige grond, in aantal groeiden en zich vertakten. Op de helm herhaalt een enkele opstaande elzentak met drie bladeren dit gegeven als bekronend symbool van herkomst en groei, en de wapenspreuk "Geworteld bij het water" vat samen hoe deze familie, ontstaan bij een bescheiden plaats aan moeras of beek, generatie na generatie stevig verankerd bleef terwijl zij zich verder over de wereld verspreidde.
De geschiedenis van de naam VAN ELLEN
De achternaam "Van Ellen" behoort tot de categorie van Nederlandse achternamen die zijn afgeleid van een plaatsnaam, zoals gebruikelijk is bij namen die beginnen met het voorzetsel "Van". Dit voorzetsel duidt oorspronkelijk op herkomst: de drager van de naam kwam van, of was verbonden aan, een plaats genaamd Ellen of een variant daarvan. In verschillende regio's van Nederland en Vlaanderen komen plaatsen en gehuchten voor met namen die klinken als "Ellen" of "Elle", vaak gerelateerd aan waternamen, moerasgebieden of essen (verhoogde akkergronden), wat kenmerkend is voor de Nederlandse toponymie. De naam kan ook een verbastering zijn van een oudere vorm, mogelijk gekoppeld aan het Germaanse woord voor els (elzenboom), een boom die veel voorkwam in laaggelegen, vochtige gebieden en vaak diende als naamgever voor nederzettingen.
Historisch gezien ontstonden dit soort achternamen voornamelijk vanaf de late middeleeuwen en werden ze definitief vastgelegd tijdens de invoering van de burgerlijke stand onder Napoleon in het begin van de negentiende eeuw, toen iedereen verplicht een vaste familienaam moest aannemen. Families met de naam "Van Ellen" zijn door de eeuwen heen vooral terug te vinden in het oosten en zuidoosten van Nederland, alsook in aangrenzende delen van Duitsland, gebieden waar veel op landbouw en veeteelt gerichte gemeenschappen woonden. Doordat de naam relatief zeldzaam is, wijst dit op een beperkte oorspronkelijke verspreiding vanuit één of enkele families, die zich later door migratie over andere delen van Nederland en daarbuiten hebben verspreid, wat verklaart waarom de naam tegenwoordig ook sporadisch in andere landen wordt aangetroffen.