PENNINGS

De betekenis van de achternaam PENNINGS

Pennings is een patroniem dat 'zoon van Penning' betekent, waarbij Penning een oude Germaanse voornaam of bijnaam was. De naam kan ook teruggaan op iemand die als muntslager of tolgaarder werkte, verwant aan het oude woord 'penning' (munt).

Zoon van de Penning, muntslager

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Pennings is in de kern een patroniem: een naam die aangeeft wiens zoon of nakomeling men was. De uitgang '-s' is een verkorte genitiefvorm, vergelijkbaar met het Engelse 's in 'John's son'. Wie Pennings heette, werd dus ooit aangeduid als 'zoon van Penning' of 'zoon van Pennink'. Dit soort namen ontstond in een tijd waarin mensen nog geen vaste achternaam hadden, maar herkenbaar gemaakt werden via hun vader: eerst als levende aanduiding, later als erfelijke familienaam die generaties lang bleef kleven aan de nakomelingen, ook als de oorspronkelijke vader allang vergeten was.

De naam Penning, die aan de basis ligt, verwijst naar het Middelnederlandse woord voor een kleine zilveren of koperen munt die in de Lage Landen eeuwenlang in omloop was, vaak als kleingeld in dagelijkse transacties. Het woord penning leefde ook voort in samenstellingen als 'penninggeld' en in uitdrukkingen over waarde en bezit. Een voorvader kon deze naam als bijnaam hebben gekregen, en die bijnaam werd vervolgens de stam waaruit de patroniemvorm Pennings groeide. Dit mechanisme, waarbij een bijnaam van de vader via de genitief overgaat op het kind, was in de veertiende en vijftiende eeuw wijdverspreid in de Nederlanden.

Over waaróm die voorvader Penning werd genoemd, bestaan meerdere plausibele verklaringen, en de bronnen laten geen definitieve keuze toe. De eerste mogelijkheid is beroepsmatig: iemand die met geld werkte, bijvoorbeeld als muntslager, tollenaar, geldwisselaar of ontvanger van cijnzen en belastingen, kon in de volksmond de Penning gaan heten naar het geld dat hij dagelijks onder handen had. Zulke geldambtenaren waren in laatmiddeleeuwse steden en aan tolposten langs rivieren en handelswegen geen zeldzaamheid, en hun beroep was zichtbaar en aansprekend genoeg om als bijnaam te blijven hangen.

Een tweede, even goed te verdedigen verklaring is dat de naam geen beroepsaanduiding was maar een statusbijnaam: iemand die relatief welvarend was, geregeld met contant geld betaalde, of binnen zijn gemeenschap bekendstond als iemand met 'penningen' op zak, kon zo de spotnaam of erenaam Penning krijgen. Bijnamen ontleend aan geld en bezit komen in middeleeuwse naamgeving vaker voor, soms ironisch bedoeld voor iemand die juist arm was, soms juist waarderend. Zonder een concrete akte die het beroep van de eerste naamdrager vastlegt, valt niet met zekerheid te zeggen welke van deze twee lezingen voor een specifieke familie Pennings de juiste is.

De naam heeft zich vooral geworteld in het oosten en zuiden van het taalgebied: Nederlands-Limburg, Noord-Brabant en Gelderland, met een duidelijke uitloop naar Belgisch-Limburg en delen van Vlaanderen. Deze spreiding wijst op een oorsprong in dat grensgebied, waar Nederfrankische en Limburgse dialecten elkaar raakten en waar de patroniemvorming met '-s' een gangbaar naamgevingspatroon was, terwijl elders in het land andere achtervoegsels of juist onveranderde vadersnamen gebruikelijker waren. Vanuit die kernregio verspreidden familietakken zich via huwelijk, handel en verhuizing naar omliggende steden en dorpen, wat verklaart waarom de naam tegenwoordig over een breder gebied dan alleen de oorspronkelijke kern voorkomt.

Vanaf de zestiende eeuw duikt de naam op in belastingregisters, schepenakten en kerkelijke doop-, trouw- en begraafboeken, en daarin verschijnt zij in opvallend veel spellingsvarianten: Penninx, Penninckx, Pennincx, en varianten met of zonder de tussen-c. Dit weerspiegelt niet zozeer verschillende namen als wel het ontbreken van een vaste spelling vóór de negentiende eeuw: klerken en pastoors schreven namen fonetisch op, naar hun eigen dialect en schrijftraditie, zodat dezelfde familie in het ene dorp met een -ck- en in het andere met een simpele -s- kon worden ingeschreven. Pas met de invoering van de burgerlijke stand in 1811 werd voor elke familie één schrijfwijze definitief vastgelegd, wat verklaart waarom verwante families vandaag onder net iets andere namen door het leven gaan.

Dat de naam Pennings tegenwoordig in verschillende, los van elkaar staande families voorkomt binnen dezelfde regio, wijst erop dat zij niet uit één enkele voorvader is voortgekomen maar op meerdere plaatsen onafhankelijk van elkaar is ontstaan, telkens wanneer een vader Penning genoemd werd en zijn kinderen daarnaar vernoemd raakten. Dit is typisch voor patroniemen gebaseerd op een veelvoorkomend woord als 'penning': het is aannemelijker dat verschillende gezinnen in verschillende dorpen onafhankelijk tot dezelfde bijnaam kwamen dan dat alle huidige dragers van één stamvader afstammen. Dat verklaart mede waarom de naam relatief wijdverspreid is gebleven zonder dat er één centrale, aanwijsbare oorsprongsplaats voor bestaat.

In latere eeuwen vertakten families met de naam Pennings zich naar uiteenlopende beroepen in handel, landbouw en, vanaf de negentiende eeuw, industrie, zonder dat er nog een directe band bleef bestaan met het oorspronkelijke geldberoep waaraan de naam mogelijk ontleend was. Dit is een gebruikelijk patroon bij beroeps- en bijnaam-achtige familienamen: de naam versteende tot een zuiver identificatiemiddel, los van de dagelijkse bezigheid van de drager. De blijvende aanwezigheid van de naam in Nederlands en Belgisch Limburg, Brabant en Gelderland tot op de dag van vandaag toont hoe sterk regionale naamgevingspatronen uit de late middeleeuwen zich eeuwenlang hebben weten te handhaven, ook nadat de oorspronkelijke betekenis van de naam voor de meeste dragers allang was vervaagd.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →