MCCANDEL

De betekenis van de achternaam MCCANDEL

McCandel is vermoedelijk een Schots-Ierse variant van namen als McCandless of McCandlish, en betekent zoiets als 'zoon van de volgeling van Sint-Kentigern' (ook wel Sint-Mungo genoemd). De 'Mc'-vorm wijst op afstamming, terwijl het tweede deel teruggaat op een verbastering van een heiligennaam eerder dan op het Engelse woord 'candle' (kaars), al wordt die link vaak abusievelijk gelegd.

Schotse zoon-naam uit Galloway

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam McCandel is vrijwel zeker geen zelfstandige, oorspronkelijke naamvorm, maar een spellingsvariant van de Schots-Ierse naam McCandless, die ook voorkomt als MacCandless of McCandlish. Dat soort kleine klankverschuivingen komt veel voor bij Gaelische namen die eeuwenlang mondeling zijn doorgegeven en pas laat, en dan vaak door ambtenaren die het Gaelisch niet machtig waren, op papier zijn vastgelegd. Het voorvoegsel Mac (afgekort tot Mc) betekent onveranderlijk 'zoon van', en vormt daarmee het meest zekere onderdeel van de hele naam. De onzekerheid zit hem in wat er precies achter dat Mac stond.

Eén verklaring, die door verscheidene naamkundigen wordt aangedragen, koppelt het tweede deel aan een Gaelisch woord dat verwijst naar kaarsen of een kandelaar. In die lezing zou de naam ooit een beroepsaanduiding zijn geweest voor iemand die kaarsen maakte of verkocht, of voor wie in dienst was van een kerk of kasteel als degene die verlichting verzorgde. Beroepsnamen van dit type zijn in de Schotse Lowlands niet ongewoon, en het idee van een 'zoon van de kaarsenmaker' past goed in het patroon waarbij ambachten binnen een familie overgingen en zo een blijvende naam opleverden. Bewijs voor deze specifieke uitleg bij McCandless is echter schaars en berust vooral op klankgelijkenis met het Gaelische woord, niet op gedocumenteerde herkomst.

Een tweede, door andere bronnen bepleite verklaring ziet in het naamdeel een verbastering van een oudere Keltische of Gaelische persoonsnaam, mogelijk een heiligennaam of een lokale voornaam die inmiddels niet meer gangbaar is. In dat geval zou McCandless simpelweg 'zoon van [die persoon]' betekenen, zonder enige relatie tot een beroep. Dit patroon, waarbij een Mac-naam teruggaat op een vergeten persoonsnaam, is bij Schotse achternamen zeer gebruikelijk, en verklaart waarom veel Mac-namen voor moderne onderzoekers ondoorzichtig zijn geworden: de persoon aan wie de naam refereerde, is met de naam zelf uit het collectieve geheugen verdwenen. Geen van beide verklaringen kan op dit moment als bewezen gelden, en het is heel wel mogelijk dat toekomstig bronnenonderzoek een van de twee alsnog bevestigt.

Wat wel vaststaat, is het landschap waarin deze naam ontstond: de Schotse regio's Ayrshire en Galloway, in het zuidwesten van Schotland, waar het Schots-Gaelisch lang bleef standhouden nadat het elders in de Lowlands al was verdrongen door het Schots. De dragers van dergelijke namen waren doorgaans geen leden van machtige clans met eigen wapenschild en territorium, maar eenvoudige boeren, pachters en ambachtslieden die aan een dorp, een kerkgemeenschap of een landgoed verbonden waren. Hun achternaam functioneerde niet als politiek of militair bindmiddel zoals bij de grote Highland-clans, maar als praktisch identificatiemiddel binnen een kleine, overzichtelijke gemeenschap waar iedereen elkaar kende.

In de zeventiende eeuw trokken grote aantallen Schotse Lowlanders, onder wie waarschijnlijk ook families met deze naam, naar Noord-Ierland in het kader van de Ulster-plantages, een door de Engelse en Schotse kroon georganiseerde kolonisatie van geconfisqueerd Iers land. Daar vermengden Schotse en Ierse naamgevingstradities zich, wat verklaart waarom McCandless zowel als Schotse als als Noord-Ierse naam wordt beschouwd. Vanuit Ulster emigreerden in de achttiende en negentiende eeuw weer grote groepen, vooral naar Noord-Amerika, op zoek naar land en een nieuw bestaan. Bij aankomst werden namen vaak genoteerd zoals een havenklerk of volkstellingsambtenaar ze meende te horen, en juist zulke momenten verklaren aannemelijk hoe uit McCandless de vorm McCandel kon ontstaan.

De spellingsgeschiedenis van dit type naam kent geen vaste norm van vóór de negentiende eeuw. Pas met de opkomst van kerkregisters, en later de burgerlijke stand en volkstellingen, ontstond druk om een naam consequent op dezelfde manier te schrijven. Daarvoor kon dezelfde familie in het ene document als McCandlish, in het andere als McCandless en in weer een ander als iets in de buurt van McCandel worden ingeschreven, afhankelijk van wie de pen vasthield. De variant McCandel lijkt dan ook eerder het resultaat van zo'n toevallige, lokaal vastgelegde schrijfwijze dan van een bewuste naamswijziging door de familie zelf.

Vandaag komt de vorm McCandel zeer weinig voor, veel minder dan de hoofdvorm McCandless. Dat kleine aantal duidt erop dat de variant vermoedelijk teruggaat op slechts één of enkele families die, ergens na emigratie of bij een administratieve inschrijving, met deze specifieke spelling zijn blijven zitten en die vervolgens aan hun nakomelingen hebben doorgegeven. Wie deze naam draagt, deelt dus hoogstwaarschijnlijk een gemeenschappelijke oorsprong met de bredere McCandless-familie uit Ayrshire en Galloway, maar behoort binnen die groep tot een kleine, apart herkenbare tak waarvan de precieze aftakking zich niet exact laat dateren zonder specifiek archiefonderzoek naar de betreffende familie.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →