MATTHEW

De betekenis van de achternaam MATTHEW

Matthew is een patroniem, ontstaan als achternaam voor de zoon van iemand die Matthew heette. De voornaam zelf komt van het Hebreeuwse Mattithyahu, wat zoveel betekent als "geschenk van JHWH" ofwel "geschenk van God".

Zoon van Matthew: een geschenk van God

Bij elke alinea staat hoe zeker wij ervan zijn.

De achternaam Matthew begint niet als achternaam, maar als voornaam, en die voornaam begint op zijn beurt in het Hebreeuws. Mattityahu, ingekort tot Mattathiah, is samengesteld uit mattan (geschenk) en Yah, een verkorting van de Godsnaam JHWH. De letterlijke betekenis is dus geschenk van God of door God gegeven. Via het Grieks werd dit Matthaios, via het Latijn Matthaeus, en zo kwam de naam terecht in alle talen die door het christendom zijn beïnvloed. Dat deze vertaalketen klopt, is taalkundig onomstreden.

De verspreiding van de voornaam Matthew in de middeleeuwen hangt onlosmakelijk samen met Matteüs, een van de twaalf apostelen en volgens de overlevering de auteur van het eerste evangelie. Doopnamen werden in de vroege en late middeleeuwen vrijwel uitsluitend gekozen uit de heiligenkalender en de Bijbel, en een naam die zo prominent verbonden was aan een evangelist en apostel behoorde tot de meest gekozen namen in heel West-Europa. In Engeland, Schotland en Wales werd Matthew hierdoor al voor de opkomst van vaste achternamen een van de gangbare mannennamen, wat de basis legde voor het latere gebruik ervan als familienaam.

Toen in Groot-Brittannië vanaf de twaalfde en dertiende eeuw geleidelijk de behoefte ontstond aan vaste, overerfbare achternamen, grepen veel families terug op de voornaam van de vader. Dit patronymische systeem hield in dat een zoon van een man die Matthew heette, zelf ook Matthew als achternaam kreeg, zonder de toevoeging -son of een genitief-s die elders wel gebruikelijk was. Deze kale, ongewijzigde vorm van de vadersnaam als achternaam kwam vooral voor in delen van Engeland en Wales, waar men minder consequent een achtervoegsel toevoegde dan bijvoorbeeld in Schandinavië of in het noorden van Engeland, waar Matthewson gangbaarder werd.

De mensen die deze naam als eersten droegen, waren dus letterlijk zonen van een Matthew: boeren, ambachtslieden, dagloners en soms lagere geestelijken in dorpen en parochies waar de doopnaam van de vader de eenvoudigste en meest voor de hand liggende manier was om een zoon in een register, een cijnslijst of een kerkelijk doopboek te onderscheiden van andere mannen met dezelfde voornaam. In een tijd zonder centrale burgerlijke stand waren parochieregisters en manorial rolls de plek waar zulke namen voor het eerst zwart op wit verschenen, vaak vastgelegd door een klerk die de plaatselijke uitspraak naar eigen inzicht verlatijnste of verengelste.

Dat de naam zich zo sterk in Wales heeft genesteld, hangt samen met de bredere Welshe traditie van patronymische naamgeving, die langer bleef bestaan dan elders in Groot-Brittannië. Waar in Engeland achternamen vanaf de veertiende en vijftiende eeuw steeds vaster en generatie op generatie ongewijzigd werden doorgegeven, bleven in Wales vadersnamen tot in de zestiende en zeventiende eeuw soms nog letterlijk van generatie op generatie veranderen, totdat ook daar de Engelse wetgeving en de toenemende bureaucratie een definitieve, onveranderlijke achternaam afdwongen. Matthew is daardoor in Wales relatief vaak de definitieve vorm geworden van wat oorspronkelijk een telkens wisselende vadersnaam was.

De schommelingen in spelling die tot varianten als Matthews, Mathews en Mathew hebben geleid, zijn grotendeels het gevolg van het feit dat spelling tot ver in de achttiende eeuw niet gestandaardiseerd was. Klerken, priesters en later ambtenaren van de burgerlijke stand schreven namen op zoals ze ze hoorden, en de toevoeging van een slot-s markeerde in veel gevallen alsnog de genitief die aanvankelijk was weggelaten, zodat Matthews feitelijk een latere, grammaticaal explicietere vorm van Matthew is. Pas met de opkomst van gedrukte registers, de volkstellingen vanaf de negentiende eeuw en de toenemende geletterdheid raakte binnen families één vaste schrijfwijze ingeburgerd.

Omdat de onderliggende voornaam Matthew eeuwenlang tot de meest gebruikte christelijke namen van Groot-Brittannië behoorde, is het vrijwel zeker dat de huidige dragers van de achternaam niet van één enkele stamvader afstammen, maar van vele, onafhankelijk van elkaar in verschillende dorpen en parochies ontstane families die toevallig dezelfde vadersnaam als achternaam kozen. De huidige verspreiding over Groot-Brittannië, Ierland, de Verenigde Staten, Canada, Australië en andere voormalige koloniale gebieden is het resultaat van eeuwen emigratie vanuit deze oorspronkelijk verspreide kernen, en verklaart waarom de naam wereldwijd voorkomt zonder dat er sprake is van één historische familie van waaruit alle huidige Matthews zijn voortgekomen.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →