KROMOTAROENO

De betekenis van de achternaam KROMOTAROENO

Kromotaroeno is een Javaanse naam die is opgebouwd uit 'Kromo' (verwant aan 'krama', wat beleefd, verheven of eerbiedwaardig betekent) en 'Taroeno' (van 'taruna', wat jeugdig, krachtig of dapper betekent). Samen roept de naam het beeld op van een jonge, sterke en respectabele persoon.

Javaanse eretitel, geen erfelijke familienaam

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De naam Kromotaroeno bestaat uit twee bouwstenen die allebei diep in de Javaanse taal en cultuur wortelen. Het eerste deel, Kromo, gaat terug op krama, het beleefdheidsregister van het Javaans dat wordt gebruikt tegenover mensen van hogere status of in formele situaties. Het woord draagt daarmee ook de bredere betekenis van gepast gedrag, decorum en maatschappelijke waardigheid. Het tweede deel, Taroeno, is de koloniale spelling van taruna, een woord dat via het Oudjavaans teruggaat op het Sanskriet taruṇa, wat jongeman of jeugdig betekent. Samen vormen de delen een naam die zoiets uitdrukt als een jongeman van correct, waardig gedrag, of een jongeling die zich naar de regels van fatsoen weet te voegen.

Belangrijk om te begrijpen is dat zulke samengestelde Javaanse namen in de negentiende en vroege twintigste eeuw doorgaans geen achternamen waren in de Westerse zin. De traditionele Javaanse samenleving kende voor de meeste mensen geen erfelijke familienaam; men droeg één naam, die op enig moment in het leven kon veranderen naar aanleiding van een huwelijk, een nieuwe functie, een pelgrimstocht of een andere statusverandering. Een naam als Kromotaroeno functioneerde dus vermoedelijk als de persoonlijke naam van één man, toegekend of aangenomen op een bepaald moment, en niet als een naam die automatisch aan zijn kinderen werd doorgegeven. Dat maakt het zoeken naar een familielijn achter deze naam fundamenteel anders dan bij Europese achternamen.

Er bestaan twee met elkaar samenhangende maar net iets verschillende verklaringen voor wie zo'n naam kreeg en waarom, en beide zijn plausibel zonder dat de een de ander uitsluit. De eerste verklaring legt de nadruk op de naam als ambtstitel of aanspreeknaam binnen het lokale bestuur. Op Java waren namen met het element Kromo veelvuldig te vinden bij mensen die een positie bekleedden binnen de dorps- of regentschapsstructuur, zoals lagere ambtenaren, mandoers of assistenten van een dorpshoofd. De naam zou dan zijn toegekend of aangenomen bij het aanvaarden van zo'n functie, als een soort ambtsnaam die paste bij de nieuwe waardigheid van de drager, vergelijkbaar met hoe elders een titel aan een naam werd toegevoegd bij een benoeming.

De tweede verklaring, die niet per se in tegenspraak is met de eerste, ziet de naam eerder als een persoonlijke, bijna wensende naam die ouders of de gemeenschap aan een jongen gaven, met de betekenis moge hij een waardige jongeman worden. In de Javaanse naamgevingstraditie was het gebruikelijk om namen te kiezen die een aspiratie of een gewenst karakter uitdrukten, en de combinatie van krama met taruna past daar goed in. Bij deze lezing hoeft de drager geen ambtenaar geweest te zijn; de naam kan evengoed zijn gedragen door iemand uit een gewoon dorpsmilieu wiens ouders hem deze naam als een soort zegen of richtlijn meegaven. Beide lezingen kunnen ook door elkaar heen hebben gelopen, doordat een aanvankelijk persoonlijke naam later, bij het aanvaarden van een dorpsfunctie, extra lading kreeg.

Dat de naam ons vandaag overgeleverd is in de vorm Kromotaroeno, met de dubbele oe in plaats van de moderne u, is op zichzelf een vastgesteld feit met een duidelijke verklaring: dit is de spelling die het Nederlandse koloniale bestuur hanteerde voor Maleise en Javaanse klanken, gebruikt in bevolkingsregisters, arbeidscontracten, plantageadministratie en andere overheidsdocumenten van vóór de spellingshervorming die na de onafhankelijkheid van Indonesië de oe geleidelijk verving door u. Dat de naam in deze vorm is vastgelegd, betekent vrijwel zeker dat de drager op enig moment is geregistreerd door een Nederlands-Indische instantie, bijvoorbeeld in het kader van belastingheffing, de cultuurstelsel-administratie, arbeidscontractering voor plantages, of een ander bureaucratisch contact tussen de koloniale staat en de lokale bevolking.

Voor wie deze naam vandaag tegenkomt, bijvoorbeeld in een genealogisch document, een emigratiedossier of een oud contract, is het goed te beseffen dat dit vrijwel zeker de naam van één specifieke, individuele man is geweest, gedragen in een periode en context die aan het eind van de negentiende of in de eerste decennia van de twintigste eeuw te plaatsen valt. Omdat de naam niet erfelijk functioneerde, is het onwaarschijnlijk dat er vandaag een grote groep mensen bestaat die deze naam als achternaam draagt en van elkaar afstamt op de manier waarop Europese familienamen zich vertakken. Waar de naam toch als familienaam is blijven bestaan, bijvoorbeeld bij nakomelingen die naar Nederland zijn gemigreerd en de naam van een vader of grootvader als vaste achternaam zijn gaan gebruiken, is dat vermoedelijk het gevolg van een latere, Westers geïnspireerde fixatie van wat oorspronkelijk een persoonlijke naam was.

Tot slot is het van belang de sociale laag te schetsen waarin zo'n naam paste. Het element krama verwijst naar de gelaagde Javaanse taal- en omgangsetiquette, waarin men zich tegenover meerderen anders uitdrukte dan tegenover gelijken of minderen. Een naam die dit begrip in zich draagt, past goed bij iemand die zich bewoog in kringen waar decorum en hiërarchie zichtbaar en voelbaar waren: het dorpsbestuur, de lagere ambtenarij, of families die zich verwant voelden aan de priyayi-cultuur zonder er noodzakelijk formeel deel van uit te maken. Dat maakt aannemelijk, zonder het te bewijzen, dat de eerste drager van deze naam een man was met een zekere lokale aanzien, iemand aan wie men waardigheid toeschreef of toewenste, eerder dan een naamloze plattelandsarbeider zonder enige maatschappelijke rol.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →