ENGELEN
„Naar de engelen: een naam vernoemd naar een heilige of huisteken”
Mijn achternaam Engelen komt waarschijnlijk van een plaatsnaam of de voornaam Engel — geen letterlijke engelen dus!
De betekenis van de achternaam ENGELEN
Engelen betekent letterlijk 'de engelen' en verwijst meestal naar een plaatsnaam of huis met een engelenteken, of naar de voornaam Engel (verkorting van namen als Engelbert). Het is dus vooral een herkomst- of patroniemnaam, geen directe verwijzing naar hemelse wezens zelf.
Het familiewapen van ENGELEN
„Bode van het water”
Doorsneden in de lengte: rechts van azuur met een golvende paal van zilver, links van keel met een engel van zilver, staande met opgeheven handen en ontplooide vleugels.
De naam Engelen draagt een dubbele oorsprong in zich, en dat is precies wat dit wapen wil eren. Enerzijds gaat de naam terug op de oude Germaanse voornaam Engel of Engelbert — "boodschapper" of "engel" — waaruit door de toevoeging "-en" een patroniem ontstond: zoon van Engel. Anderzijds verwijst de naam naar het dorp Engelen bij 's-Hertogenbosch, gelegen op de plek waar de Dieze in de Maas uitmondt, een plek die al in de middeleeuwen bekend was en haar naam meegaf aan de families die er woonden. Vanaf de vijftiende eeuw raakte de naam steeds vaster verankerd in de registers van Noord-Brabant en Limburg, gedragen door boeren, handelaars en ambachtslieden zonder enige adellijke pretentie — een naam van het volk, geworteld in land en water.
Het schild is daarom in de lengte doorsneden, zodat beide verhalen naast elkaar kunnen bestaan. Rechts, van azuur, staat de golvende paal van zilver: het water van de Dieze en de Maas, de rivieren die het dorp Engelen zijn naam en ligging gaven. Links, van keel, staat de engel van zilver, met ontplooide vleugels en opgeheven handen: de boodschapper naar wie de voornaam Engel verwees, en zo het patroniem dat aan de familienaam ten grondslag ligt. Boven het schild rijst uit een torse van azuur en zilver een enkele zilveren vleugel als helmteken, een echo van de engel op het schild, gedragen door een stalen toernooihelm zoals bij burgerlijke wapens gepast is — geen kroon, maar eenvoud en waardigheid. De spreuk "Bode van het water" bindt beide oorsprongen samen: de familie als boodschapper, geworteld aan de oevers waar haar naam ooit ontstond.
De geschiedenis van de naam ENGELEN
De achternaam Engelen vindt zijn oorsprong voornamelijk in de Nederlandse en Vlaamse gebieden, waar patroniemen en plaatsnamen een belangrijke bron vormden voor familienamen. Etymologisch gezien kan de naam op meerdere manieren zijn ontstaan. Ten eerste kan het een patroniem zijn, afgeleid van de voornaam Engel of Engelbert, een oude Germaanse naam die "engel" of "boodschapper" betekent, waarbij de toevoeging "-en" duidt op afstamming, zoals in "zoon van Engel". Ten tweede verwijst de naam mogelijk naar de plaats Engelen, een klein dorp gelegen bij 's-Hertogenbosch in Noord-Brabant, dat al in de middeleeuwen bekend stond en zijn naam gaf aan families die daar woonden of vandaan kwamen. Deze dubbele etymologische mogelijkheid maakt Engelen een interessante naam binnen de Nederlandse naamkunde, aangezien beide verklaringen wijzen op een sterke regionale verankering in het zuiden van Nederland.
Historisch gezien werd de naam Engelen vanaf de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd steeds vaker vastgelegd in kerkelijke en burgerlijke registers, vooral naarmate het gebruik van vaste achternamen wijdverbreider werd, een proces dat in de Nederlanden grotendeels plaatsvond tussen de vijftiende en negentiende eeuw. De familienaam komt met name veel voor in Noord-Brabant en Limburg, gebieden die van oudsher nauwe banden hadden met het huidige België, wat verklaart waarom de naam ook in Vlaanderen relatief veel voorkomt. Een opmerkelijk kenmerk van de naam is de brede sociale verspreiding: Engelen werd gedragen door zowel boerenfamilies als handelaars en ambachtslieden, zonder specifieke associatie met adel of een bepaalde beroepsgroep. Tegenwoordig is Engelen een veelvoorkomende achternaam in Nederland en België, en dankzij migratie in de negentiende en twintigste eeuw ook terug te vinden bij nakomelingen in landen als de Verenigde Staten en Canada.