EKKELS

De betekenis van de achternaam EKKELS

Ekkels is vermoedelijk een verbasterde vorm van 'Eekels' of verwijst naar 'eikel', de vrucht van de eik, en duidt op iemand die woonde bij een eik of eikenbos. Het is een typisch Nederlands/Oost-Nederlands streeknaam-achtig achternaam ontstaan uit een herkenbaar landschapskenmerk.

Van akkerland tot familienaam

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Ekkels behoort tot een groep Nederlandse en Vlaamse familienamen waarvan de herkomst niet met absolute zekerheid is vast te stellen, omdat er geen uitgebreide middeleeuwse documentatie bewaard is gebleven die de allereerste drager rechtstreeks aan een betekenis koppelt. Wat wel vaststaat, is dat achternamen in de Lage Landen zich vanaf de late middeleeuwen geleidelijk vastzetten, eerst onder de gegoede stadsbevolking en later ook op het platteland, en dat ze doorgaans ontstonden uit een kenmerk dat iemand onderscheidde van anderen met dezelfde voornaam: zijn beroep, zijn woonplaats, zijn afkomst of de naam van zijn vader. Ekkels past qua vorm goed in dit patroon van kenmerkgebonden namen.

De meest voor de hand liggende verklaring koppelt Ekkels aan het woord akker, in oudere spelling ook wel ecker of ecke, dat bewerkt bouwland aanduidt. In veel Nederlandse en Nedersaksische dialecten verschoof de a-klank naar een e-klank, zodat akker in de volksmond ecker of ekker kon klinken. Iemand die aan de rand van zo'n stuk bouwland woonde, of die het land bewerkte, kon in de spreektaal van het dorp de bijnaam 'die van de Ekker' of 'Ekkers' krijgen, wat later verstarde tot een vaste achternaam. Deze eerste dragers waren dan boeren, pachters of kleine landeigenaren, mensen wier dagelijks bestaan bepaald werd door ploegen, zaaien en oogsten op een stuk grond dat vaak al generaties in de familie was.

Een tweede, evenzeer plausibele verklaring ziet in Ekkels geen verwijzing naar landbouwgrond maar een afgeleide persoonsnaam. De uitgang -els komt in tal van Nederlandse en Vlaamse achternamen voor, zoals Michiels, Daniels of Lodewijckx, en functioneerde daar als verkorte genitief- of patroniemvorm: 'zoon van Michiel' werd Michiels, en op vergelijkbare wijze zou een naam als Eckel, Ekel of Eggo, mogelijk een verkorting van een Germaanse voornaam met het bestanddeel 'egg' (scherp, snede, ook wel gebruikt in strijdvaardige namen), tot Ekkels hebben geleid. In dat geval duidt de naam niet op een plek maar op een voorvader, en zou de familie zich hebben onderscheiden als 'de kinderen van Ekel'.

Beide verklaringen sluiten elkaar niet noodzakelijk uit, en het is heel goed mogelijk dat de naam Ekkels op verschillende plaatsen in Nederland en Vlaanderen onafhankelijk van elkaar is ontstaan, de ene keer via de akker-route en de andere keer via de persoonsnaam-route. Dit verschijnsel, waarbij eenzelfde achternaam meerdere keren en om verschillende redenen opduikt, is bij korte, klankrijke namen als deze bepaald geen uitzondering. Voor gezinnen die hun stamboom kunnen terugvoeren tot een specifieke streek kan verder archiefonderzoek, bijvoorbeeld in schepenregisters of oude belastingcohieren, meer uitsluitsel geven over welke route voor hun eigen tak van toepassing is.

Wat de geografische spreiding betreft, wijst het klankpatroon van Ekkels op wortels in het oosten van Nederland of het aangrenzende Duitse grensgebied, streken waar Nedersaksische en Nederrijnse dialecten elkaar raakten en waar de a-naar-e verschuiving in woorden als akker gebruikelijk was. Ook delen van Vlaanderen en Noord-Limburg komen in aanmerking, gebieden met een sterk agrarisch karakter waar landbouwgerelateerde bijnamen makkelijk beklijfden. Dat de naam zich juist daar verspreidde, hangt samen met de kleinschalige, aan grond gebonden gemeenschappen van die tijd, waarin iedereen elkaar kende en een onderscheidende bijnaam al snel de officiële aanduiding werd zodra kerkelijke en later burgerlijke registers namen begonnen vast te leggen.

De spelling van de naam is in de loop der eeuwen niet star geweest. Voor de invoering van vaste spellingsregels schreven kosters, pastoors en later ambtenaren namen grotendeels op gehoor, wat leidde tot varianten als Eckels, Eckhels, Ekels of Eckelts naast Ekkels. Pas met de vestiging van de burgerlijke stand in 1811, toen iedereen verplicht werd een vaste achternaam te laten registreren, raakte de schrijfwijze binnen één familie definitief vastgelegd, ook al bleven er tussen verschillende families onderling nog altijd kleine spellingsverschillen bestaan die tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn.

Ekkels is vandaag de dag een tamelijk zeldzame achternaam, wat er sterk op wijst dat de huidige dragers afstammen van slechts een handjevol families, mogelijk zelfs van één enkele stamvader of stamgroep uit een beperkte streek. Bij zulke zeldzame namen is de kans klein dat de naam op talloze onafhankelijke plekken tegelijk is ontstaan; waarschijnlijker is dat één oorspronkelijke naamgeving zich via een beperkt aantal familietakken heeft vermenigvuldigd en verspreid, eerst binnen de regio van herkomst en later, door migratie naar steden en later ook naar het buitenland, over een groter gebied. Dat maakt genealogisch onderzoek naar deze naam relatief kansrijk, omdat de lijnen uiteindelijk vaak op een gemeenschappelijk punt samenkomen.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →