DOOLAARD
„Doolaard: de naam van een dwaler of zwerver”
Mijn naam betekent letterlijk 'de dwaler' — dat verklaart mijn reislust!
De betekenis van de achternaam DOOLAARD
Doolaard komt van het Nederlandse woord 'dolen', wat ronddwalen of verdwalen betekent. Waarschijnlijk kreeg iemand deze bijnaam omdat hij rondtrok, verdwaalde of geen vaste woonplaats had, en die bijnaam werd later een familienaam.
Het familiewapen van DOOLAARD
„Niet elk pad leidt recht”
Van azuur en sinopel golvend doorsneden, beladen met een zilveren ster van zes punten geplaatst naar het schuinlinkerbovenhoek, vergezeld beneden van drie zilveren rondelen schuin geplaatst over de golvende deellijn; helmteken: een zilveren reiger schrijdend met opgeheven poot, op een wrong van azuur en zilver, dekkleden azuur en sinopel, gevoerd van zilver.
De naam Doolaard is ontstaan als bijnaam, niet als beroeps- of woonplaatsnaam, en dat maakt haar bijzonder: zij vertelt niet wat iemand deed of waar iemand woonde, maar wie iemand was. Wie in de zestiende of zeventiende eeuw als "doolaard" werd aangeduid, was iemand die dwaalde — letterlijk zonder vaste verblijfplaats rondtrok, of in de calvinistisch gekleurde moraal van die tijd figuurlijk afweek van het rechte pad. In de kustprovincies Zeeland en Zuid-Holland, waar land en water elkaar altijd hebben betwist en waar mensen van oudsher voeren, trokken en zich vestigden naar de grillen van getij en werk, werd deze naam vanaf de late middeleeuwen aan families verbonden en definitief vastgelegd na de invoering van de Burgerlijke Stand in 1811. Dat de naam zeldzaam bleef, onderstreept hoezeer het een klein aantal families is geweest dat dit kenmerk — het rondzwerven, het zoeken — generatie op generatie is blijven doordragen, tot in de twintigste eeuw toe, toen A. den Doolaard met zijn reisverhalen de zwervende blik van zijn naam wereldkundig maakte.
Het schild is golvend doorsneden van azuur en sinopel: het blauwe boven verbeeldt de zee en het onzekere, het groene beneden het vaste land van Zeeland en Zuid-Holland — twee werelden waartussen de doolaard zijn leven lang laveerde. De zilveren ster, niet in het midden maar bewust naar de bovenhoek verschoven, is de gids die net niet recht boven het pad staat: zij verwijst naar de reiziger die richting zoekt maar telkens een fractie afwijkt, precies zoals het woord "dolen" veronderstelt. De drie zilveren rondelen die schuin over de golvende lijn liggen, zijn de voetstappen van de zwerver, die de grens tussen land en zee oversteekt zonder er ooit blijvend te verankeren. Boven het schild schrijdt op de wrong een zilveren reiger met opgeheven poot — een vogel die van oudsher symbool staat voor voorzichtig, zoekend voortgaan, telkens een stap testend voor hij hem zet, precies zoals de doolaard zijn weg vond zonder kaart. De spreuk "Niet elk pad leidt recht" aanvaardt tenslotte wat de naam altijd al zei: dat afdwalen geen falen hoeft te zijn, maar soms de enige eerlijke manier is om onderweg te blijven — en dat een familie juist daardoor, generatie na generatie, haar eigen weg heeft leren kennen.
De geschiedenis van de naam DOOLAARD
De achternaam Doolaard is een Nederlandse familienaam die etymologisch is afgeleid van het werkwoord "dolen", wat "dwalen" of "ronddwalen" betekent. Een "doolaard" duidde oorspronkelijk op iemand die rondzwierf, geen vaste verblijfplaats had, of letterlijk de weg kwijt was. In sommige gevallen kon de naam ook een figuurlijke betekenis hebben, verwijzend naar iemand die afdwaalde van het rechte pad in morele of religieuze zin, een connotatie die paste bij de sterk door het calvinisme beïnvloede Nederlandse samenleving van de zestiende en zeventiende eeuw. De naam behoort tot de categorie van bijnaamsurnamen, die ontstonden uit een persoonlijk kenmerk, gedrag of levenswijze van de oorspronkelijke drager, in tegenstelling tot namen die verwijzen naar een beroep, patroniem of woonplaats.
Geografisch gezien wordt de naam Doolaard voornamelijk aangetroffen in de kustprovincies van Nederland, met name Zeeland en delen van Zuid-Holland, waar dergelijke beschrijvende achternamen vanaf de late middeleeuwen geleidelijk werden vastgelegd, met name na de invoering van de Burgerlijke Stand onder Napoleon in 1811, toen alle inwoners verplicht een vaste achternaam moesten aannemen. De naam is relatief zeldzaam vergeleken met veel voorkomende Nederlandse achternamen, wat duidt op een beperkt aantal families die de naam door de eeuwen heen hebben doorgegeven. Een bekende drager van de naam is de Nederlandse schrijver en journalist A. den Doolaard (pseudoniem van Cornelis Spoelstra), die in de twintigste eeuw naam maakte met reisverhalen en romans, waardoor de naam ook een culturele bekendheid kreeg buiten de strikt