DE WILDE

De betekenis van de achternaam DE WILDE

Deze naam is een bijnaam die ooit iemand beschreef als wild, onstuimig of ongetemd van aard – denk aan een ruige, felle of onbehouwen persoonlijkheid. Het kan ook verwijzen naar iemand die letterlijk 'uit het wild' kwam, zoals een vondeling of een man uit de bossen.

Een bijnaam voor een woeste persoonlijkheid

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De naam De Wilde bestaat uit twee onderdelen die allebei op zichzelf staan te lezen zijn: het lidwoord "de" en het bijvoeglijk naamwoord "wilde", een verbogen vorm van het Middelnederlandse "wilt" of "wilde". Dat woord had in de middeleeuwen een breder betekenisveld dan tegenwoordig: het duidde niet alleen op ongetemde dieren of onbewoond land, maar ook op mensen die zich onstuimig, opvliegend, ongebonden of moeilijk in toom te houden gedroegen. De combinatie met het lidwoord maakt van het bijvoeglijk naamwoord een zelfstandig naamwoord, zodat de naam letterlijk "de wilde (man)" betekent, een constructie die in het Nederlands en Vlaams zeer gebruikelijk was bij bijnaamachternamen zoals De Grote, De Lange of De Zwarte.

De meest gangbare verklaring is dat de naam ontstond als bijnaam voor iemand met een uitgesproken temperament: een driftig, onstuimig of onvoorspelbaar man, iemand die zich niet naar de sociale conventies van het dorp of de stad voegde. In een tijd waarin voornamen alleen onvoldoende onderscheid boden binnen een gemeenschap, grepen buren en klerken vaak naar zulke uiterlijke of karakterkenmerken om iemand aan te duiden. Wie bekendstond als opvliegend, wild in gedrag of moeilijk handelbaar, kon zo de bijnaam "de wilde" krijgen, die generaties later als vaste achternaam bij zijn nakomelingen bleef hangen, ook wanneer het karaktertrekje allang vergeten was.

Een tweede, evenzeer plausibele verklaring legt het accent niet op karakter maar op leefomgeving. In de late middeleeuwen leefden sommige mensen bewust of noodgedwongen aan de rand van het bewoonde gebied, in of nabij bossen, heidevelden en moerassen die toen als "wildernis" werden aangeduid. Iemand die daar woonde, land ontgon aan de rand van zo'n gebied, of er zijn bestaan haalde uit jacht en visserij, kon eveneens de bijnaam "de wilde" verwerven, in de zin van "hij die bij het wild woont" of "hij die met wild te maken heeft". Deze herkomst sluit nauw aan bij beroepsnamen voor jagers en wildstropers, die in agrarische gemeenschappen een herkenbare, zij het niet altijd even gerespecteerde, plaats innamen.

Het is voor geen enkele hedendaagse familie met zekerheid vast te stellen welke van deze twee lezingen bij de eigen voorouders van toepassing was, en de wetenschap houdt beide mogelijkheden nadrukkelijk open. Vermoedelijk is de naam bovendien niet uit één enkele bron ontstaan, maar onafhankelijk van elkaar op tientallen plaatsen in de Lage Landen toegekend, telkens naar aanleiding van een lokale situatie, hetzij een persoon met een heftig karakter, hetzij iemand die met de wildernis of het wild verbonden was. Dat verklaart mede waarom de naam zich over zo'n groot gebied verspreid voordoet zonder dat er één stamvader valt aan te wijzen.

Vanaf de vijftiende en zestiende eeuw duikt de naam veelvuldig op in schepenregisters, cijnsboeken en andere administratieve bronnen uit het huidige België en Nederland, met duidelijke concentraties in West- en Oost-Vlaanderen en, in mindere mate, in Zeeland en Zuid-Holland. Dit is precies de periode waarin achternamen in de Lage Landen van losse bijnamen veranderden in vaste, erfelijke aanduidingen, gedreven door de groeiende behoefte van steden, kerken en overheden om families over generaties heen eenduidig te kunnen registreren voor belastingen, erfenissen en rechtspraak. Vlaanderen was daarbij, mede door zijn vroege stedelijke ontwikkeling en dichte bevolking, een van de gebieden waar deze naamvorming zich het eerst en het meest systematisch voltrok.

De schrijfwijze van de naam kende door de eeuwen heen aanzienlijke variatie, iets wat inherent is aan een tijd waarin spelling nog niet gestandaardiseerd was en klerken klanken naar eigen inzicht noteerden. Zo bestaan naast "De Wilde" ook vormen als het aaneengeschreven "Dewilde", het kortere "Wilde" zonder lidwoord, en de verwante vorm "De Wildt" met een toegevoegde slot-t, mogelijk beïnvloed door regionale uitspraak of door analogie met andere namen op -dt. Dergelijke varianten ontstonden vaak binnen dezelfde streek en soms zelfs binnen dezelfde familie, wanneer een akte de naam anders spelde dan de vorige, en zetten zich later door de burgerlijke stand, die vanaf 1811 in de Lage Landen werd ingevoerd, definitief vast in de vorm waarin een familie op dat moment geregistreerd stond.

De naam komt tegenwoordig relatief veel voor in zowel Nederland als België, en gezien de brede geografische spreiding en de verscheidenheid aan spellingsvarianten ligt het voor de hand dat de huidige dragers niet van één enkele voorvader afstammen, maar van een groot aantal onafhankelijke families die ieder op hun eigen plek en moment deze bijnaam kregen toegekend. Door emigratiegolven vanuit Vlaanderen en Nederland naar landen als de Verenigde Staten, Canada en Zuid-Afrika vanaf de negentiende en twintigste eeuw, verspreidde de naam zich verder over de wereld, waarbij ze in sommige gevallen werd aangepast aan de lokale taal, maar in de kern vaak herkenbaar bleef als de oorspronkelijke Nederlandse of Vlaamse vorm.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →