DE WILD

De betekenis van de achternaam DE WILD

De Wild is een Nederlandse bijnaam-achternaam die iemand beschrijft als wild, onstuimig of ongetemd van aard - vergelijkbaar met hoe wij nu iemand 'een wildebras' noemen. Het kan ook verwijzen naar iemand die in de wildernis leefde of werkte, zoals bij jacht of bosbeheer.

Herkomst van de naam De Wild

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam De Wild bestaat uit twee onderdelen die allebei iets vertellen over hoe Nederlandse familienamen ooit zijn ontstaan. Het bijwoord 'de' is een lidwoord dat in oudere naamgeving werd gebruikt om een bijnaam of eigenschap aan een persoon te koppelen, zoals ook te zien is in namen als De Groot, De Jong of De Bruin. Het tweede deel, 'wild', is een gewoon Nederlands bijvoeglijk naamwoord dat al in het Middelnederlands bestond en destijds een breder betekenisveld had dan vandaag: het kon slaan op onstuimig, ongetemd, driest of onberekenbaar gedrag, maar ook op iets wat in de vrije, onbebouwde natuur leefde of groeide. Deze combinatie van lidwoord en eigenschap is typerend voor namen die zijn ontstaan uit een bijnaam die aanvankelijk door de omgeving aan iemand werd toegekend en niet door de persoon zelf gekozen.

De meest gangbare verklaring onder naamkundigen is dat De Wild oorspronkelijk een karakterbijnaam was. In kleine, hechte middeleeuwse gemeenschappen, waar iedereen elkaar bij de voornaam kende, ontstond behoefte aan een tweede aanduiding zodra er meerdere mensen met dezelfde voornaam in één dorp of stadswijk woonden. Iemand die opviel door een onstuimig, wild of moeilijk te temmen temperament, door driest optreden, of misschien door een losbandige levensstijl, kon al snel 'de wilde' genoemd worden door buren en dorpsgenoten. Zo'n spotnaam of onderscheidende bijnaam werd vervolgens, generatie na generatie, als vaste aanduiding voor het hele gezin gebruikt en groeide op die manier uit tot een erfelijke achternaam, lang voordat er sprake was van een verplichte registratie.

Een tweede, eveneens goed onderbouwde mogelijkheid is dat de naam verwijst naar de woonplek van de eerste drager. Het woord 'wild' of 'wilde' werd in oudere teksten ook gebruikt voor onbebouwd, ongecultiveerd land: heide, bos, woeste grond of gebied waar wild gedierte leefde, in tegenstelling tot ontgonnen akkerland. Iemand die aan de rand van zo'n woeste omgeving woonde, of wiens erf grensde aan een stuk 'wildernis', kon daaraan zijn bijnaam ontlenen, ongeveer zoals namen ontstonden naar een plek bij een bos, een moeras of een heuvel. Bij deze verklaring is 'De Wild' dus geen karakteromschrijving maar een verwijzing naar de directe leefomgeving, wat aansluit bij het algemene patroon van plaatsgebonden bijnamen in de vroege naamgeving.

Beide verklaringen zijn taalkundig plausibel en er is geen enkele reden om de ene definitief boven de andere te verkiezen: de bronnen uit de zestiende en zeventiende eeuw waarin de naam opduikt, geven doorgaans alleen de naam zelf weer en niet de aanleiding erachter. Dat betekent dat families met dezelfde achternaam heel verschillende oorsprongsverhalen kunnen hebben, afhankelijk van waar en hoe hun voorouders de naam kregen toegekend. Wie hoopt op een eenduidig antwoord zal dus teleurgesteld worden; de waarheid is dat 'wild karakter' en 'wilde grond' hier eeuwenlang naast elkaar hebben bestaan als evenwaardige verklaringen, en beide lijnen kunnen tot op de dag van vandaag onder dezelfde naam schuilgaan.

In de praktijk van het dagelijks leven in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd waren de eerste dragers van zulke bijnamen doorgaans boeren, keuterboeren, dagloners of ambachtslieden op het platteland, mensen wier bestaan zich afspeelde tussen akkers, heggen, veedriften en de rand van bos of heide. Wie de bijnaam kreeg vanwege zijn temperament, zal die vermoedelijk hebben opgedaan door opvallend gedrag op de markt, in de kroeg of tijdens ruzies over grond en vee, precies het soort incidenten dat in kleine gemeenschappen lang bleef nazinderen en waarmee een spotnaam zich vasthechtte aan een familie. Wie de naam aan zijn woonplek ontleende, leefde letterlijk aan de grens van het bewoonde en het onbewoonde, een positie die in agrarische samenlevingen vaak samenging met een wat armere of afgelegen sociale status.

Archiefonderzoek laat zien dat de naam vanaf de zestiende en zeventiende eeuw met enige regelmaat opduikt in gebieden als Zuid-Holland, Noord-Brabant en Zeeland, streken met veel poldergrond, heidevelden en drooggelegde gebieden waar de grens tussen ontgonnen en woest land lange tijd nog goed zichtbaar was. Dat verspreidingspatroon kan zowel wijzen op de plaatsgebonden verklaring, omdat dit landschap letterlijk 'wilde' stukken grond kende, als op de karakterverklaring, omdat deze provincies dichtbevolkte plattelandsgemeenschappen hadden waarin bijnamen makkelijk ontstonden en bleven hangen. De definitieve vastlegging van de naam vond plaats in 1811, toen de Burgerlijke Stand onder het Napoleontische bestuur iedereen verplichtte een vaste, schriftelijk geregistreerde achternaam aan te nemen, waarna spelling en schrijfwijze grotendeels bevroren werden en van generatie op generatie werden doorgegeven.

Voor 1811 was spelling geen vaste zaak en schreven schouten, pastoors en klerken namen vaak op naar gehoor, wat verklaart waarom naast De Wild ook varianten als De Wilde, Dewilde en soms De Wildt in de archieven voorkomen. Deze verschillen ontstonden door lokale uitspraak, dialectinvloeden en de persoonlijke schrijfgewoonten van de ambtenaar die de akte opstelde, en pas na de invoering van de Burgerlijke Stand werd de schrijfwijze binnen één familie doorgaans consistent. Dat er vandaag meerdere spellingsvarianten naast elkaar bestaan, wijst erop dat de naam waarschijnlijk niet uit één plaats of één familie is voortgekomen, maar dat de bijnaam 'de wilde' onafhankelijk van elkaar op verschillende plekken in de Lage Landen is ontstaan en pas achteraf, door toeval van administratie, in enigszins verschillende vormen is vastgelegd.

De huidige verspreiding van De Wild over Nederland en Vlaanderen, zonder duidelijke concentratie rond één stamplaats of één adellijk of ambachtelijk geslacht, ondersteunt het beeld dat het hier gaat om een van de vele bijnaam-achternamen die op talloze onafhankelijke plekken tegelijk konden ontstaan. Namen die verwijzen naar een persoonlijke eigenschap of een algemeen landschapskenmerk, in plaats van naar een unieke plaatsnaam of een zeldzaam beroep, hebben typisch dit soort verspreide, veelvormige oorsprong. Voor de huidige dragers van de naam betekent dit dat zij weliswaar een gemeenschappelijke taalkundige wortel delen, maar zeer waarschijnlijk afstammen van meerdere, van elkaar onafhankelijke families die ieder op hun eigen plek en moment deze zelfde treffende bijnaam kregen toebedeeld.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →