BULLENS

De betekenis van de achternaam BULLENS

Bullens is een patroniem en betekent zoiets als 'zoon van Bulle of Bul', een korte roepvorm van middeleeuwse voornamen als Baldwin of Boudewijn. De achtervoeging -ens (vergelijkbaar met -sen/-zoon) geeft afkomst of verwantschap aan.

Zoon van Bul: een Vlaams patroniem

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Bullens is opgebouwd uit twee onderdelen die elk hun eigen verhaal vertellen. Het eerste deel, Bul of Bullo, is een verkorte vorm van een oudere Germaanse voornaam die waarschijnlijk begon met het element bod- of bul-, verwant aan woorden voor heerser, gebieder of bevelhebber. In de vroege middeleeuwen was het heel gewoon om lange samengestelde namen in de dagelijkse omgang af te korten tot een handzame roepvorm, zoals Bul. Het tweede deel, de uitgang -ens, is een patroniem-achtervoegsel dat in de Lage Landen, en vooral in Vlaanderen en Brabant, ontzettend veel voorkomt en oorspronkelijk zoon van betekende. Samen vormen ze de betekenis zoon van Bul.

Het ontstaan van dit soort namen moet gesitueerd worden in een tijd waarin achternamen nog geen vaste, overerfbare gegevens waren zoals wij ze nu kennen. Mensen werden in het dagelijks leven aangeduid via hun relatie tot een bekende persoon, meestal de vader, om verwarring te voorkomen in kleine gemeenschappen waar veel mensen dezelfde voornaam droegen. Zo kon iemand die door de dorpsgenoten kortweg Bul werd genoemd, een zoon krijgen die men aanduidde als Bul-ens, de zoon van Bul. Na een of twee generaties raakte deze aanduiding vastgeklonken aan de familie, ook wanneer de oorspronkelijke naamgever al lang overleden was, en zo werd het patroniem een erfelijke familienaam.

Het is van belang eerlijk te vermelden dat de precieze herkomst van het grondwoord Bul niet met zekerheid vaststaat, en dat er binnen de naamkunde meer dan een plausibele verklaring bestaat. De meest gangbare verklaring, die hierboven is toegelicht, ziet Bul als verkorting van een Germaanse persoonsnaam met het element bod- of bul-. Deze verklaring wordt ondersteund door het feit dat verkorte roepvormen van samengestelde Germaanse namen in de middeleeuwse Lage Landen wijdverspreid waren en vaak als basis dienden voor patroniemen op -ens, zoals ook te zien is bij vergelijkbare namen in dezelfde streek.

Daarnaast bestaat er een tweede, minder onderzochte mogelijkheid die niet zomaar verworpen mag worden: het woord bul of bulle kon in het Middelnederlands ook verwijzen naar een mannelijk rund, een stier, of in overdrachtelijke zin naar een grove, sterke of luidruchtige man. Het is denkbaar dat sommige dragers van de bijnaam Bul deze niet ontleenden aan een voorname met een heersers-element, maar simpelweg aan hun fysieke gestalte, hun stem of hun temperament, zoals wel vaker gebeurde met bijnamen die later tot familienaam werden. Voor deze verklaring is minder steun te vinden dan voor de patroniem-hypothese, maar zij kan voor individuele families die van oudsher Bullens heten, evengoed de werkelijke oorsprong zijn.

De mensen die deze naam oorspronkelijk droegen, leefden in de agrarische en ambachtelijke wereld van laatmiddeleeuws en vroegmodern Vlaanderen en Brabant. Zij waren doorgaans boeren die op kleine hoeves het land bewerkten, ambachtslieden die in dorpen en kleine steden hun beroep uitoefenden, of handelaars die goederen tussen markten vervoerden. In een tijd zonder officiële registratie leefden families vaak generaties lang op dezelfde plek, wat verklaart waarom een patroniem als Bullens zich sterk aan een beperkt gebied kon binden en niet, zoals sommige andere namen, over heel Europa verspreid raakte.

De definitieve, vaste spelling van de naam kristalliseerde zich uit vanaf de zestiende en zeventiende eeuw, toen parochies systematisch dopen, huwelijken en begrafenissen begonnen te registreren en wereldlijke overheden eigen bevolkingsadministraties opzetten. Pastoors en schepenklerken schreven namen op naar gehoor en naar eigen gewoonte, wat kleine spellingsvarianten opleverde, zoals Bullens naast mogelijke vormen als Bullaens of Bullyns in oudere bronnen. Uiteindelijk stabiliseerde de invoering van de burgerlijke stand aan het begin van de negentiende eeuw de schrijfwijze definitief tot de vorm die vandaag gangbaar is.

Dat de naam Bullens vandaag nog vrijwel geheel geconcentreerd is in de Belgische provincies Antwerpen, Vlaams-Brabant en Limburg, wijst erop dat het merendeel van de huidige dragers afstamt van een beperkt aantal families uit die streek, mogelijk zelfs van een of enkele middeleeuwse naamgevers Bul die in die regio hebben geleefd. Dit in tegenstelling tot veel talrijkere achternamen, die door onafhankelijk ontstaan op meerdere plaatsen tegelijk vaak uit tientallen of honderden losse stamlijnen bestaan. De regionale concentratie van Bullens maakt de naam tot een mooi voorbeeld van hoe een lokaal patroniem door de eeuwen heen zijn geografische identiteit heeft kunnen behouden.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →