BOCHOVE

De betekenis van de achternaam BOCHOVE

Bochove is een plaatsnaam-familienaam, vernoemd naar het dorp Bochove (bij Schoonhoven, Zuid-Holland). De plaatsnaam zelf verwijst waarschijnlijk naar een 'bocht' of kromming in een waterloop, gecombineerd met '-hove' (hof, omheind erf of nederzetting).

Herkomst van de plaatsnaam Bochove

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Bochove behoort tot de grote familie van Nederlandse plaatsnaamachternamen: namen die niet verwijzen naar een voorvader, een beroep of een persoonlijk kenmerk, maar naar de plek waar iemand vandaan kwam. Wanneer mensen in de late middeleeuwen verhuisden, van dorp naar stad of van het ene ambacht naar het andere, werden zij door hun nieuwe buren vaak aangeduid met hun herkomstplaats: 'die van Bochove'. Die aanduiding kon na verloop van generaties vastgroeien aan de familie en zo een erfelijke achternaam worden, los van of de band met de oorspronkelijke plek nog bestond.

Taalkundig valt de naam uiteen in twee bestanddelen die allebei veelvuldig voorkomen in de Nederlandse toponymie. Het tweede deel, '-hove', is een verbogen vorm van 'hof', dat in de middeleeuwen niet alleen een omheind erf of tuin aanduidde, maar ook een boerderij, een herenhoeve of een bestuurlijk centrum van een landgoed. Het eerste deel wijst vermoedelijk op 'bos' of het oudere 'bosch', dat een beboste omgeving aangaf. Samen zou Bochove dus zoiets betekenen als 'de hoeve bij het bos' of 'het erf in het bos', een samenstelling die heel gangbaar was in een tijd waarin nederzettingen vaak simpelweg werden benoemd naar wat er in het landschap opviel.

Er bestaat echter een tweede, evenzeer aannemelijke lezing van het eerste naamdeel. In een deel van de oudere plaatsnamen op '-hove' in Utrecht en Zuid-Holland gaat het voorvoegsel niet terug op 'bos', maar op een persoonsnaam of op een ouder woord voor een waterloop, moeras of laagte, zoals dat vaker gebeurde bij nederzettingsnamen die eeuwen vóór de vaste spelling ontstonden. Zonder een goed gedocumenteerde vroegste vermelding van de plaats Bochove zelf is niet met zekerheid te zeggen welke van de twee verklaringen de juiste is, en het is heel wel mogelijk dat latere volksetymologie de naam dichter bij 'bos' heeft gebracht dan hij oorspronkelijk was. Wie in de familietraditie een andere uitleg heeft meegekregen, hoeft die dus niet als onjuist te beschouwen.

Los van de precieze etymologie van het grondwoord, is het patroon van de naamvorming zelf goed gedocumenteerd. Nederzettingen met een naam op '-hove' of '-hoven' ontstonden doorgaans als kleine agrarische gemeenschappen rond een centrale hoeve, vaak in gebieden die in de vroege en volle middeleeuwen werden ontgonnen. De mensen die er woonden en werkten, waren doorgaans boeren of pachters die het land bewerkten, vee hielden en afhankelijk waren van de heer of de kerkelijke instelling aan wie de hof toebehoorde. Wie van zo'n buurtschap wegtrok, nam de plaatsnaam als identificerend kenmerk mee, en zo verspreidde de naam Bochove zich buiten de oorspronkelijke locatie.

De vestiging van de naam in de regio Utrecht en Zuid-Holland hangt samen met de intensieve ontginningsgeschiedenis van dat gebied. In deze streken werden vanaf de vroege middeleeuwen veengebieden en bosgronden systematisch omgezet in landbouwgrond, waarbij talloze kleine hoeven en buurtschappen ontstonden met samengestelde namen die het landschap beschreven. Dat verklaart ook waarom namen op '-hove' hier zo talrijk zijn: ze weerspiegelen een golf van naamgeving die samenviel met de ontginning zelf. Dat Bochove zich in dit gebied bevond, past dus goed in een breder en goed gekend patroon van regionale nederzettingsgeschiedenis.

De spelling van de naam is in de loop der eeuwen niet star geweest. Voordat er sprake was van een vaste, officiële schrijfwijze, werden namen door klerken, notarissen en pastoors genoteerd zoals ze die hoorden of gewend waren te schrijven, wat kon leiden tot varianten als Bogchove, Bogchoven, Boschove of Bochoven, afhankelijk van streek en tijd. Pas met de invoering van de burgerlijke stand in 1811, toen de Napoleontische wetgeving een vaste registratie van familienamen verplicht stelde, werd voor de meeste families één schrijfwijze definitief vastgelegd. Vanaf dat moment werd de gekozen spelling, in dit geval Bochove, de norm die generaties lang ongewijzigd is doorgegeven.

Dat de naam Bochove tegenwoordig relatief zeldzaam is en geconcentreerd voorkomt in gebieden die historisch verbonden zijn met de vermoedelijke oorsprongsplaats, wijst erop dat de huidige dragers van de naam waarschijnlijk afstammen van een beperkt aantal stamvaders, mogelijk zelfs van één enkele familie die zich in de negentiende eeuw bij de invoering van de burgerlijke stand liet registreren. Dit is een patroon dat bij veel Nederlandse plaatsnaamachternamen wordt teruggevonden: hoe kleiner en specifieker de oorspronkelijke locatie, hoe geringer het aantal onafhankelijke families dat de naam ooit heeft aangenomen. De latere verspreiding naar landen als de Verenigde Staten, Canada en Zuid-Afrika is een gevolg van de Nederlandse emigratiegolven in de negentiende en twintigste eeuw, en verklaart waarom de naam ook daar nog wordt teruggevonden, doorgaans terug te voeren op vertrekkende familieleden uit dezelfde Nederlandse kerngebieden.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →