VAN ESSEN
„Vernoemd naar Essen, een plaats van essenbomen of grensland”
Mijn achternaam verraadt dat een voorouder ooit uit 'Essen' kwam - misschien wel drie eeuwen geleden!
De betekenis van de achternaam VAN ESSEN
Van Essen is een plaatsnaam-achternaam die aangeeft dat een voorouder afkomstig was uit een plek genaamd Essen — er zijn er meerdere, onder meer in Nederland (Noord-Brabant), Duitsland (Essen in het Ruhrgebied) en België. De plaatsnaam zelf verwijst vaak naar essenbomen of naar 'esch', een oud woord voor bouwland op hogere zandgrond.
Het familiewapen van VAN ESSEN
„Geworteld waar men gaat”
In sinopel een golvende dwarsbalk van zilver, vergezeld van drie essenbladeren van goud, twee boven en een onder de balk.
De naam "Van Essen" is een Nederlandse herkomstnaam, ontstaan in de middeleeuwen toen mensen die naar een nieuwe plaats verhuisden de naam van hun geboortedorp of -stad meekregen als familienaam. Het voorvoegsel "van" duidt op die herkomst, en "Essen" verwijst naar een van de meerdere plaatsen met die naam in het Nederlands-Duitse grensgebied, waaronder het Antwerpse Essen en het Duitse Essen in het Ruhrgebied. De plaatsnaam zelf gaat terug op "es" of "esch", een oud woord voor bouwland op hogere zandgrond, doorgaans omzoomd door essenbomen — een landschapstype dat eeuwenlang het bestaan van boerenfamilies bepaalde. Vooral in Noord-Brabant, Zuid-Holland en Zeeland vestigden zich families met deze naam, en bij de invoering van de burgerlijke stand onder Napoleon werd de naam definitief vastgelegd voor talloze huishoudens, wat verklaart waarom "Van Essen" tegenwoordig zo wijdverbreid is.
Het schild is van sinopel (groen), de kleur van het vruchtbare bouwland waaraan de plaatsnaam Essen haar oorsprong ontleent. De golvende dwarsbalk van zilver verbeeldt de zandrug of oude looppaden die het "esch"-land doorsneden en de verbindingen vormden tussen erf en akker, tussen herkomstplaats en nieuwe woonplaats — een stille verwijzing naar de migratie die in de naam besloten ligt. De drie essenbladeren van goud, twee boven en een onder de balk, zijn een sprekend rebus op de naam zelf: de essenbomen die het bouwland omzoomden en er hun naam aan gaven, hier vereeuwigd in het edele metaal goud als teken van de waarde die dat land vertegenwoordigde voor wie het bewerkte. Boven het schild verrijst op de helm een essenscheut met zichtbare wortels, opkomend uit een kleine groene heuvel: een beeld van blijvende groei uit vaste bodem, hoe ver de familie ook is uitgewaaierd — naar Brabant, Zeeland, of verder nog naar Amerika en Zuid-Afrika. Het devies "Geworteld waar men gaat" vat dit samen: waar de familie Van Essen zich ook vestigde, zij droeg de herinnering aan het essenland mee, en sloeg telkens opnieuw wortel.
De geschiedenis van de naam VAN ESSEN
De achternaam "van Essen" behoort tot de categorie van Nederlandse toponiemische familienamen, wat betekent dat de naam is afgeleid van een geografische locatie. De naam verwijst naar herkomst uit een plaats genaamd Essen, waarvan er meerdere bestaan in het Nederlandse en Duitse taalgebied. De bekendste is de Duitse stad Essen in het Ruhrgebied, maar er bestaat ook een Essen in de Belgische provincie Antwerpen, vlak bij de Nederlandse grens. Etymologisch gezien wordt de plaatsnaam Essen in verband gebracht met "es" of "esch", een oud woord voor akkerland of bouwland op hogere zandgronden, vaak omgeven door beplanting van essenbomen. Het voorvoegsel "van" duidt op herkomst of afkomst, een gebruikelijke constructie in Nederlandse achternamen die ontstonden in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd, toen mensen die verhuisden naar een nieuwe plaats vaak de naam van hun herkomstdorp of -stad als achternaam kregen toegewezen.
De naam "van Essen" komt van oorsprong voornamelijk voor in de provincies Noord-Brabant, Zuid-Holland en Zeeland, gebieden waar migratie tussen Nederland en de aangrenzende Duitse en Belgische regio's historisch gezien frequent voorkwam. Tijdens de invoering van de burgerlijke stand onder Napoleon in het begin van de negentiende eeuw, toen achternamen verplicht werden vastgelegd, werd deze naam door talrijke families officieel geregistreerd, wat verklaart waarom de naam tegenwoordig relatief wijdverbreid is in Nederland. Families met de naam "van Essen" waren vaak actief in de handel, landbouw en later ook in de scheepvaart, gezien de ligging van de oorspronkelijke plaatsen nabij belangrijke handelsroutes en waterwegen. In de loop der eeuwen is de naam door emigratie ook terechtgekomen in landen zoals de Verenigde Staten, Canada en Zuid-Afrika, waar Nederlandse kolonisten en immigranten hun familienamen meenamen. Tegenwoordig is "van Essen" een veelvoorkomende Nederlandse achternaam die getuigt van de rijke geschiedenis van interne en grensoverschrijdende migratie binnen de Lage Landen.