VAN ENGELEN
„Vernoemd naar de stad Engelen bij 's-Hertogenbosch”
Mijn achternaam verwijst niet naar engelen, maar naar een dorpje bij Den Bosch!
De betekenis van de achternaam VAN ENGELEN
Van Engelen is een plaatsnaam-achternaam en betekent letterlijk 'afkomstig uit Engelen', een plaatsje in Noord-Brabant. De naam werd gegeven aan mensen die verhuisden en elders bekend werden als 'die van Engelen'.
Het familiewapen van VAN ENGELEN
„Uit moeras gegroeid”
In een golvend veld van zilver en azuur een schuinbalk van zilver, vergezeld in de voet van een lisdodde van goud, gedekt met een gewone stalen kanteelhelm, dekkleden azuur en zilver, gehelmd met een reiger van zilver, staande tussen riet.
De naam Van Engelen is een van de vele Nederlandse achternamen die hun oorsprong vinden in een plaatsnaam: het dorp Engelen, gelegen aan de rivier de Dieze, tegenwoordig deel van 's-Hertogenbosch. De plaatsnaam zelf gaat terug op oude Germaanse woorden voor een bocht in de rivier of een landtong in waterrijk, moerassig gebied — niets te maken met hemelse engelen, ondanks wat de volksetymologie later suggereerde. Toen families in de late middeleeuwen vaste achternamen aannamen, droegen zij die uit Engelen kwamen of er sterk mee verbonden waren deze plaatsnaam als herkomstteken met zich mee, en verspreidden zich vanaf de zestiende eeuw naar Zuid-Holland, Gelderland en verder de wereld in.
Dit nieuw ontworpen wapen vertaalt die geografische oorsprong rechtstreeks naar heraldische taal. Het golvende veld van zilver en azuur verbeeldt de rivier de Dieze zelf, de waterrijke omgeving waaraan het dorp zijn naam ontleende. De schuinbalk van zilver die dwars over de golven ligt, staat voor de bocht of landtong — de "engel" in oude zin — die de plaatsnaam oorspronkelijk aanduidde. De lisdodde van goud, wortelend in de golvende voet, verwijst naar de moerassige grond waarop het dorp ontstond, en het goud geeft daar waardigheid en duurzaamheid aan temidden van het wisselvallige water. Boven het schild draagt de stalen toernooihelm, zoals gebruikelijk in de burgerlijke heraldiek, dekkleden in dezelfde tinten azuur en zilver als het schild; het gehelmde beeld toont een reiger van zilver tussen het riet, een vogel die van oudsher bij moeras en waterland hoort en zo de continuïteit van het landschap in de familie-identiteit bevestigt. De devies "Uit moeras gegroeid" vat samen wat het wapen toont: een familie wier naam niet voortkomt uit hemelse pretentie, maar uit een eerlijke, aardse band met een stuk grond aan het water, waaruit desondanks iets bestendigs is opgebouwd.
De geschiedenis van de naam VAN ENGELEN
De achternaam "Van Engelen" behoort tot de categorie van Nederlandse plaatsnaamgebonden achternamen, waarbij het voorvoegsel "Van" verwijst naar een herkomst uit een specifieke plaats of streek. De naam is hoogstwaarschijnlijk afgeleid van de plaatsnaam Engelen, een klein dorp dat tegenwoordig deel uitmaakt van de gemeente 's-Hertogenbosch in de provincie Noord-Brabant. Etymologisch gezien wordt de plaatsnaam Engelen in verband gebracht met oude Germaanse woorden die duiden op een waterrijke of moerassige omgeving, mogelijk gerelateerd aan "engel" in de betekenis van een bocht in een rivier of een landtong, wat paste bij de ligging aan de rivier de Dieze. Toen in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd achternamen gemeengoed werden, namen families die afkomstig waren uit of een sterke band hadden met dit dorp de naam "Van Engelen" aan als identificerende toevoeging, een gebruikelijke praktijk in de Lage Landen.
Historisch gezien verspreidde de naam "Van Engelen" zich vanuit Noord-Brabant naar andere delen van Nederland, met name naar Zuid-Holland en Gelderland, naarmate families migreerden voor werk, handel of huwelijk. De naam komt vanaf de zestiende en zeventiende eeuw voor in kerkelijke doop-, trouw- en begraafregisters, wat wijst op een gevestigde aanwezigheid in verschillende regio's. Een opmerkelijk kenmerk van de naam is dat, ondanks de associatie met het woord "engel" (in het Nederlands ook een hemels wezen betekenend), de oorsprong overwegend geografisch is en niet religieus of symbolisch van aard, hoewel in de volksetymologie soms ten onrechte een verband met engelen als hemelse figuren wordt verondersteld. Tegenwoordig komt de achternaam "Van Engelen" vooral voor in Nederland en België, en door emigratie ook in landen zoals de Verenigde Staten, Canada en Australië, waar Nederlandse families zich in de negentiende en twintigste eeuw vestigden.