UBELS
„Een Groningse naam die 'kwaadaardig' of 'onheilspellend' betekent”
Mijn achternaam Ubels betekent zoiets als 'kwaad' of 'onheilspellend' - een pittige erfenis uit Groningen!
De betekenis van de achternaam UBELS
Ubels is vermoedelijk een verbogen (genitief) vorm van het bijnaamwoord 'ubel' of 'evel', een oude vorm van 'euvel', wat zoveel betekent als kwaad, slecht of onheilspellend. Het was waarschijnlijk oorspronkelijk een bijnaam voor iemand met een lastig of onheilspellend karakter, of mogelijk een verkorte patroniem-vorm afgeleid van een voornaam.
Het familiewapen van UBELS
„Van vader op zoon”
Doorsneden golvend van goud en groen, in het bovenste veld drie zwarte merels naast elkaar vliegend, in het benedenveld een zilveren korenschoof rustend op de golvende deellijn.
De naam Ubels is geen naam van adel of ambt, maar van afkomst in de meest letterlijke zin: zij betekent "zoon van Ubel", een oude Friese voornaam die teruggaat op Germaanse naamselementen. Tot 1811, toen Napoleon de registratie van vaste achternamen verplicht stelde, wisselde in Friesland en Groningen de naam van een gezin nog per generatie, steeds opnieuw afgeleid van de voornaam van de vader. Wie Ubels heette, droeg daarmee de herinnering aan een voorvader mee wiens naam anders verloren was gegaan — een naamgeving niet van rijkdom of aanzien, maar van het geduldige, functionele leven op het Friese platteland, waar families generaties lang op dezelfde boerderijen woonden en werkten.
Het schild is golvend doorsneden van goud en groen, een verwijzing naar het open land van Friesland en Groningen waar akker en horizon in elkaar overgaan; de zachte golving van de deellijn staat voor de voren van de ploeg, niet voor water, en voor de gestage overgang van het ene geslacht naar het andere. In het gouden bovenveld vliegen drie zwarte merels naast elkaar, gelijk van vorm en op gelijke afstand: zij verbeelden de opeenvolgende generaties zonen die, van vader op zoon, dezelfde naam en dezelfde plek doorgaven voordat er een vaste achternaam bestond. In het groene benedenveld rust een zilveren korenschoof op de golvende lijn: het graan van de akker, de oogst die het bestaan van de familie eeuwenlang droeg, hier letterlijk gedragen door de grond waarop de naam ontstond. Boven het schild waakt op de stalen toernooihelm, met mantling van groen en goud, een enkele staande merel als helmteken — de voorvader Ubel zelf, die uitkijkt over de schoof die zijn nakomelingen hebben binnengehaald. De spreuk "Van vader op zoon" vat samen wat deze wapens tonen: een naam ontstaan uit afkomst, gedragen door eenvoud en volharding, en generatie na generatie doorgegeven.
De geschiedenis van de naam UBELS
De achternaam Ubels vindt zijn oorsprong in het noorden van Nederland, met name in Friesland en Groningen, waar patroniemen op basis van voornamen een gangbare praktijk vormden bij de vorming van familienamen. De naam is afgeleid van de voornaam Ubel of Ubele, een oud-Friese persoonsnaam die vermoedelijk teruggaat op Germaanse naamselementen. Het achtervoegsel "-s" duidt op een patroniem, wat betekent dat de naam oorspronkelijk "zoon van Ubel" aangaf. Deze manier van naamgeving was in Friesland tot diep in de negentiende eeuw gebruikelijk, aangezien pas in 1811, onder het bewind van Napoleon, de verplichting werd ingevoerd om vaste achternamen te registreren. Voor die tijd wisselden namen vaak per generatie, gebaseerd op de voornaam van de vader.
Historisch gezien komt de naam Ubels vooral voor in agrarische gemeenschappen in het noorden van Nederland, waar families generaties lang op dezelfde boerderijen of in dezelfde dorpen woonden. De naam heeft geen bijzondere adellijke of religieuze connotatie, maar weerspiegelt eerder de eenvoudige, functionele naamgevingstraditie van het Friese platteland. Door emigratie in de negentiende en twintigste eeuw, vooral naar de Verenigde Staten en Canada, verspreidde de naam zich ook buiten Nederland, al blijft de concentratie van de naam tot op heden voornamelijk beperkt tot Nederland en in mindere mate Duitsland, waar vergelijkbare Friese en Nedersaksische naamgevingstradities bestonden. De naam wordt beschouwd als relatief zeldzaam, wat het onderzoek naar genealogische wortels binnen families met deze achternaam vaak vereenvoudigt.
