TJEMMES
„Friese patroniem: 'zoon van Tjemme'”
Mijn achternaam betekent letterlijk 'zoon van Tjemme' - een stukje Friese familiegeschiedenis in één woord.
De betekenis van de achternaam TJEMMES
Tjemmes betekent zoon (of nakomeling) van Tjemme, een oude Friese voornaam. De -s aan het einde is een bezits- of patroniemuitgang, zoals bij zoveel Friese familienamen.
Het familiewapen van TJEMMES
„Uit een naam, een geslacht”
Doorsneden van azuur en sinopel; in het schildhoofd een wassende zilveren maan tussen twee zilveren zespuntige sterren, in de schildvoet een zilveren korenaar rustend op een golvende zilveren heuvel.
De naam Tjemmes is een zeldzaam voorbeeld van de patroniem-traditie die eeuwenlang gangbaar was in Friesland en het aangrenzende Groningen. Vóór de invoering van vaste achternamen onder Napoleon in 1811 werd een zoon vaak vernoemd naar zijn vader met de toevoeging van een genitief-uitgang: zo werd "Tjem" of een verwante vorm als "Tjamme" tot "Tjemmes" — letterlijk "zoon van Tjem". Doordat deze naam zo weinig voorkomt, wijst alles erop dat de huidige dragers afstammen van een klein aantal families uit dit noordelijke gebied, waar land, water en het geduldige werk van generaties de identiteit van de bewoners vormden.
Het schild is doorsneden van azuur (blauw) en sinopel (groen), een verwijzing naar de twee gezichten van het Friese en Groningse land: het water dat het landschap doorsnijdt en het vruchtbare groen van de akkers erachter. In het schildhoofd, op het azuur, staan een wassende zilveren maan en twee zilveren zespuntige sterren: de wassende maan verbeeldt de jonge voornaam "Tjem" waaruit de familienaam ontstond — een begin, een eerste licht waaruit een heel geslacht groeide — terwijl de sterren staan voor de zonen die deze naam door de generaties heen droegen en verspreidden. In de schildvoet, op het sinopel, rust een zilveren korenaar op een golvende zilveren heuvel: de aar staat voor de oogst en de vruchtbaarheid van de noordelijke grond waaruit het geslacht zijn bestaan haalde, en de golvende lijn eronder verbeeldt het lage, waterrijke land van Friesland en Groningen zelf. De motto "Uit een naam, een geslacht" vat de kern van de familiegeschiedenis samen: uit één enkele voornaam, generaties geleden vastgelegd, groeide een heel huis met een eigen, herkenbare identiteit. Dit wapen is een nieuw ontworpen familiewapen in de heraldische traditie, geen historisch overgeleverd wapen, geschapen om die zeldzame en waardevolle afkomst zichtbaar te maken.
De geschiedenis van de naam TJEMMES
De achternaam "Tjemmes" is een zeldzame Nederlandse familienaam waarvan de oorsprong vermoedelijk teruggaat op het patroniem-systeem dat vooral in Friesland en Groningen gangbaar was. De naam lijkt afgeleid te zijn van een voornaam als "Tjem" of een verkorte vorm van namen zoals "Tjeerd" of "Tjamme", met toevoeging van de genitief-uitgang "-s", wat in oudere tijden aangaf dat iemand "de zoon van Tjem" was. Dit patroon van naamvorming was gebruikelijk in Noord-Nederland vóór de invoering van de verplichte achternaamregistratie onder Napoleon in 1811, toen veel Friese en Groningse gezinnen hun patroniem als vaste familienaam lieten vastleggen.
Gezien de klankstructuur en het voorkomen van vergelijkbare namen in de regio, wordt de geografische oorsprong van "Tjemmes" voornamelijk gesitueerd in de noordelijke provincies van Nederland, met name Friesland en aangrenzende gebieden van Groningen. De naam komt tegenwoordig zeer weinig voor, wat erop wijst dat de dragers van deze naam mogelijk afstammen van een beperkt aantal families of zelf