SCHENDELAAR
„Genoemd naar een plek genaamd Schendel of Schendelen”
Mijn achternaam verklapt uit welk vergeten dorpje mijn voorouders ooit vertrokken!
De betekenis van de achternaam SCHENDELAAR
Schendelaar is een Nederlandse herkomstnaam: hij duidde oorspronkelijk iemand aan die afkomstig was uit of woonde bij een plaats met de naam Schendel(en), een toponiem dat in het Nederlandse taalgebied (o.a. Noord-Brabant) voorkomt. De uitgang '-aar' betekent letterlijk 'iemand van' of 'bewoner van'.
Het familiewapen van SCHENDELAAR
„Uit gekloofde grond, gegroeid”
Doorsneden van sinopel en zilver door een gegolfde smalle dwarsbalk van zilver; in het schildhoofd niets verder, in de voet een gespleten eikenstronk van sinopel met goudkleurig hart, komend uit de deellijn.
De naam Schendelaar behoort tot die stille categorie Nederlandse familienamen die niet verwijzen naar een beroep of een opvallende persoonlijke eigenschap, maar naar een plek: iemand die "vandaan kwam" uit een gehucht, buurtschap of veldnaam met de stam "Schendel", vermoedelijk gelegen in het rivierengebied van Brabant of Gelderland. Het achtervoegsel "-aar" markeert herkomst, zoals in Brabander of Hollander, en vertelt zo het verhaal van een familie die ooit werd genoemd naar de plaats waar zij woonde — een plek die inmiddels wellicht is verdwenen van de kaart, maar voortleeft in de naam zelf. Dat de exacte ligging van dit "Schendel" onzeker is gebleven, past bij zoveel Nederlandse toponiemen die de eeuwen niet overleefden, terwijl de mensen die eraan ontsproten, dat wel deden: in naam, in herinnering, in nageslacht.
Het schild is doorsneden van sinopel (groen) en zilver, de twee tinten die het cultuurlandschap van weiland en akkergrond verbeelden waarin een gehucht als "Schendel" ooit lag. De smalle gegolfde dwarsbalk van zilver in het midden verbeeldt de scheidslijn zelf — de grens tussen nederzetting en omliggend land, tussen wat ontgonnen was en wat nog woest lag, het letterlijke "afkomstig zijn van" die in de naam besloten ligt. Onderin staat de gespleten eikenstronk van sinopel met een gouden hart: een directe woordspeling op "schendel", verwant aan het Middelnederlandse werkwoord "schenden" of "splijten", hier verbeeld als een boom die gekloofd is maar niet gebroken, met een gouden kern die zichtbaar blijft. Dit is de kern van het verhaal: een naam ontstaan uit een gespleten, verdwenen plek, die desondanks wortel schoot en vrucht droeg. De wapenspreuk "Uit gekloofde grond, gegroeid" vat dit samen — de erkenning dat oorsprong niet altijd ongeschonden hoeft te zijn om iets blijvends voort te brengen. Dit wapen is een nieuw ontworpen familiewapen, geworteld in de heraldische traditie, geen historisch overgeleverd wapen.
De geschiedenis van de naam SCHENDELAAR
De achternaam Schendelaar is een zeldzame Nederlandse familienaam die vermoedelijk is afgeleid van een plaatsnaam of streeknaam met het element "Schendel", aangevuld met het achtervoegsel "-aar". Dit achtervoegsel komt in het Nederlands veelvuldig voor in achternamen en duidt doorgaans op herkomst, in de betekenis van "bewoner van" of "afkomstig uit" een bepaalde plaats, vergelijkbaar met namen als Brabander of Hollander. De stam "Schendel" zou kunnen verwijzen naar een verdwenen of kleine nederzetting, een buurtschap of een veldnaam in het Nederlandse taalgebied, mogelijk gelegen in de provincies Noord-Brabant of Gelderland, waar dergelijke toponiemen met de uitgang "-el" vaker voorkwamen in de middeleeuwen. De exacte oorsprong van de plaatsnaam zelf blijft echter onzeker, en het is ook mogelijk dat de naam een verbastering is van een oudere persoonsnaam of beroepsnaam die in de loop der eeuwen is vervormd door regionale uitspraak en schrijfwijzen.
Historisch gezien duiken achternamen met het achtervoegsel "-aar" vooral op vanaf de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd, toen familienamen in de Nederlanden geleidelijk verplicht en vastgelegd werden, met als hoogtepunt de invoering van de Burgerlijke Stand onder Napoleon in 1811, waarbij veel Nederlanders een vaste achternaam moesten kiezen of laten registreren. De naam Schendelaar komt in bevolkingsreg