NAULIN

De betekenis van de achternaam NAULIN

Naulin is een Franse achternaam die waarschijnlijk teruggaat op een verkleinvorm van 'Naul' of 'Nowel', regionale varianten van Noël (Kerstmis). Het was vaak een bijnaam voor iemand die rond de Kerstperiode geboren was of gedoopt werd.

Naulin: kleine Noël, kind van Kerstmis

Bij elke alinea staat hoe zeker wij ervan zijn.

De achternaam Naulin is in de kern een verkleinvorm van de voornaam Noël, het Franse woord voor Kerstmis. In de middeleeuwen was het in West-Europa gebruikelijk om kinderen die rond het kerstfeest werden geboren de naam Noël te geven, als een directe verwijzing naar de geboortedatum en de bijbehorende religieuze betekenis van de menswording. Naulin voegt daaraan het achtervoegsel -in toe, een klankvorm die in het Oudfrans en Middelfrans veelvuldig werd gebruikt om verkleinwoorden of afstammelingsvormen te maken. Zo ontstond uit Noël de vorm Naulin, letterlijk te lezen als 'kleine Noël' of 'zoontje van Noël', een naam die aanvankelijk niets meer was dan een liefkozende of onderscheidende toevoeging aan een veelvoorkomende doopnaam.

De klankverandering van Noël naar Naul- in Naulin is typisch voor de mondelinge overlevering van namen in de Franse provincies. In de gesproken taal van Poitou, Bretagne en de Loire-vallei verschoof de open klinker van Noël vaak naar een gesloten au-klank, een verschijnsel dat taalkundigen ook bij andere van Noël afgeleide namen zoals Nolin, Naulet en Nolleau terugzien. Dit verklaart waarom Naulin en Nolin in feite twee takken van dezelfde stamboom zijn: dezelfde oorspronkelijke naam, maar vastgelegd volgens een net iets andere plaatselijke uitspraak op het moment dat klerken en notarissen de namen voor het eerst schriftelijk vastlegden.

De omzetting van een voornaam met een verkleinend achtervoegsel naar een vaste, erfelijke familienaam voltrok zich in Frankrijk geleidelijk tussen de late middeleeuwen en de vroegmoderne tijd. Waar een naam als Noël oorspronkelijk bij elke generatie opnieuw als doopnaam kon worden gegeven, begon men in de dorpen van west- en midden-Frankrijk families te onderscheiden aan de hand van de naam van een vader of voorvader. Een zoon van iemand die Noël heette, of van een familie die al langer als 'les Naulin' bekendstond, droeg de naam vervolgens door aan zijn eigen kinderen, ook wanneer hijzelf niet rond Kerstmis geboren was. Zo verloor de naam haar directe verband met de geboortedatum en werd zij een zuivere familienaam.

De mensen die de naam Naulin oorspronkelijk droegen, waren overwegend eenvoudige plattelandsbewoners: boeren die op de kleigronden van Poitou hun rogge en gerst verbouwden, ambachtslieden in de kleinere marktstadjes van de Loire-vallei, en enkelen die als pachter of dorpsfunctionaris een iets aanzienlijker positie bekleedden. Dat de naam ook sporadisch bij lagere adellijke families is aangetroffen, wijst erop dat een oorspronkelijk boerennaam via gunstige huwelijken of verworven landgoederen soms een sociale stap omhoog kon maken, zonder dat de herkomst van de naam daardoor veranderde. Dit patroon van een agrarische kern met incidentele adellijke zijtakken is typisch voor talloze Franse achternamen uit deze streken.

De concentratie van de naam in Poitou, Bretagne en de Loire-vallei is geen toeval, maar hangt samen met de manier waarop achternamen zich in Frankrijk regionaal vastzetten: eenmaal ontstaan in een bepaalde streek, bleef een naam daar vaak generaties lang geconcentreerd omdat de meeste mensen tot in de negentiende eeuw zelden ver van hun geboortedorp trouwden of verhuisden. Deze drie gebieden grenzen aan elkaar en kenden onderling veel contact via handel en huwelijk, wat verklaart waarom varianten van dezelfde naam zich over dit hele gebied verspreidden zonder dat de naam daarbuiten wortel schoot, behalve door latere, bewuste migratie.

Vanaf de zeventiende eeuw bracht de Franse kolonisatie van Noord-Amerika de naam ook naar Nouvelle-France, met name naar het huidige Québec. Emigranten uit West-Frankrijk, de streek waar Naulin en de verwante vorm Nolin al gangbaar waren, vestigden zich daar als kolonisten en gaven de naam door aan een Noord-Amerikaanse tak van de familie, die zich in de loop van de eeuwen verder over Canada en de Verenigde Staten verspreidde. Deze Canadese tak is een van de duidelijkste, goed gedocumenteerde voorbeelden van hoe een regionale Franse plattelandsnaam via kolonisatie een geheel nieuw continent bereikte.

De spellingsvariatie tussen Naulin, Naullin en Nolin weerspiegelt vooral de periode vóór de standaardisering van de burgerlijke stand, toen namen werden opgeschreven zoals een klerk, notaris of pastoor ze hoorde uitspreken. Dubbele medeklinkers, wisselende klinkercombinaties en lokale uitspraaknuances zorgden ervoor dat leden van dezelfde familie in verschillende documenten onder net iets andere schrijfwijzen konden voorkomen. Pas met de invoering van vaste burgerlijke registers werd de schrijfwijze binnen een gezin definitief vastgelegd, al bleven de takken die zich al eerder, bijvoorbeeld richting Canada, hadden afgesplitst vaak hun eigen spellingstraditie voortzetten.

De relatieve zeldzaamheid van de naam Naulin vandaag de dag wijst erop dat zij niet uit één enkele grote oorsprongsfamilie voortkomt, maar waarschijnlijk uit een beperkt aantal afzonderlijke lijnen die onafhankelijk van elkaar, op verschillende plaatsen binnen hetzelfde Franse taalgebied, uit de voornaam Noël zijn ontstaan. Dat verklaart ook waarom de naam zich, ondanks eeuwen van verspreiding, grotendeels heeft beperkt tot Frankrijk zelf en de Franstalige gemeenschappen die daar historisch mee verbonden zijn, zonder dat zij ooit tot de meest voorkomende Franse achternamen is doorgegroeid.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →