MANGER

De betekenis van de achternaam MANGER

Manger komt hoogstwaarschijnlijk van het Franse/Middelnederlandse werkwoord 'manger' (eten), gebruikt als bijnaam voor een gulzig persoon of iemand met een opvallende eetlust. In het Engels kan de naam ook verwijzen naar 'manger' als voederbak of kribbe, mogelijk als beroepsnaam voor iemand die bij een stal werkte.

Herkomst van de naam Manger

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Manger behoort tot die categorie familienamen waarvoor de taalkunde niet één, maar meerdere geloofwaardige verklaringen aandraagt. Dat is op zich niet ongewoon: veel Europese achternamen zijn onafhankelijk van elkaar op verschillende plaatsen ontstaan, uit verschillende woorden die toevallig dezelfde klank kregen zodra ze door lokale spelling en uitspraak gestroomlijnd werden. Bij Manger lopen minstens drie sporen door elkaar: een Frans beroepswoord, een Middelnederlands of Oudnoors zelfstandig naamwoord voor een voederbak, en een Noorse plaatsnaam. Wie de naam draagt, kan dus, afhankelijk van de familietak en het land van herkomst, met recht een heel andere geschiedenis vertellen dan een naamgenoot elders.

De eerste verklaring gaat terug op het Franse werkwoord manger, dat letterlijk eten betekent en is afgeleid van het Latijnse manducare, kauwen of eten. In de Franstalige gebieden van Europa, met name in Noord-Frankrijk, Wallonië en de aangrenzende delen van het huidige Nederland en België, ontstonden in de late middeleeuwen veel bijnamen op basis van opvallende gewoonten of beroepen. Een bijnaam als Manger kan zijn gegeven aan iemand die bekendstond om zijn eetlust, maar plausibeler nog aan iemand wiens werk rechtstreeks met voedsel te maken had: een bakker, een kok, een waard van een herberg of iemand die een eethuis dreef. Dergelijke beroepsnamen waren in de tijd dat vaste achternamen ontstonden, ruwweg tussen de twaalfde en zestiende eeuw, een van de meest voorkomende naamgevingspatronen, naast namen die naar vader, woonplaats of uiterlijk verwezen.

Een tweede, geheel andere verklaring wortelt in het Middelnederlandse woord mange of manger, en het verwante Oudnoorse woord voor een kribbe of voederbak waaruit vee at. Wie in of bij een stal werkte, wie verantwoordelijk was voor het voederen van paarden en runderen, of wie letterlijk bij zo'n voederbak woonde of een boerderij bezat waar deze een herkenbaar kenmerk vormde, kon op die manier aan een bijnaam komen die later een familienaam werd. Dit spoor wijst dus niet naar de keuken maar naar de stal, naar een agrarisch bestaan van boeren en veehoeders. Het is een naamgevingspatroon dat in heel middeleeuws Europa voorkwam: gebruiksvoorwerpen en herkenbare plekken op het erf leverden voortdurend bijnamen op, en de voederbak was op elk boerenerf een centraal en zichtbaar object.

De derde verklaring is geografisch van aard en is specifiek verbonden met Noorwegen. Daar bestaat Manger als plaatsnaam, gelegen in de regio Vestland, aan de westkust bij Bergen. In Scandinavische landen was het, net als elders in Europa, gebruikelijk dat mensen die verhuisden naar een stad of naar een ander deel van het land de naam van hun herkomstplaats als achternaam gingen dragen, vooral wanneer er behoefte was om iemand te onderscheiden van naamgenoten. Iemand die dus uit Manger in Vestland afkomstig was en zich elders vestigde, kon eenvoudigweg Manger gaan heten. Deze verklaring is voor de Noorse en bredere Scandinavische dragers van de naam waarschijnlijk de meest directe, en verklaart ook waarom de naam in Noorse genealogische bronnen een ander karakter heeft dan in Franse of Nederlandse bronnen.

Dat vaste achternamen destijds nog geen rechtstreekse afspiegeling waren van een schriftelijke norm, maar van gesproken taal die door klerken, notarissen en later ambtenaren van de burgerlijke stand fonetisch werd opgeschreven, verklaart voor een groot deel waarom de spelling van Manger door de eeuwen heen vrij stabiel is gebleven vergeleken met veel andere namen. Waar veel Franse en Nederlandse namen in de loop van de tijd sterk vervormden door lokale uitspraak, bleef manger als herkenbaar woordbeeld overeind, mede doordat het woord in het Frans onveranderd bleef bestaan en dus steeds opnieuw als referentiepunt diende voor de schrijfwijze. Dat neemt niet weg dat in sommige regio's varianten ontstonden, met een extra letter, een andere klinker of een toegevoegd voorvoegsel, afhankelijk van de plaatselijke tongval en de taal van de klerk die de naam optekende.

De verspreiding van de naam over Frankrijk, Duitsland, Nederland en de Scandinavische landen weerspiegelt dus niet één migratiebeweging maar juist de meervoudige, onafhankelijke oorsprong die hierboven is geschetst. Vanaf de negentiende en twintigste eeuw zorgden grote emigratiegolven vanuit Europa naar Noord-Amerika ervoor dat de naam zich verder over de wereld verspreidde, waarbij dragers van al deze verschillende takken door elkaar terechtkwamen in landen als de Verenigde Staten en Canada, zonder dat daar noodzakelijkerwijs een familieband tussen bestond. Dat maakt genealogisch onderzoek naar de naam Manger extra interessant maar ook complex: een gedeelde achternaam garandeert hier geenszins een gedeelde stamvader of stammoeder.

Dat de naam Manger vandaag de dag relatief zeldzaam is gebleven, terwijl vergelijkbare beroeps- en plaatsnamen soms tot grote, wijdvertakte families zijn uitgegroeid, doet vermoeden dat de naam op elk van haar ontstaansplekken slechts een beperkt aantal keren onafhankelijk is aangenomen, en dat de families die haar droegen relatief klein zijn gebleven of niet allemaal evenveel nakomelingen hebben voortgebracht die de naam doorgaven. Voor wie de eigen afkomst wil natrekken, is het daarom vooral zinvol te kijken naar het land en de regio waarin de oudst bekende voorouders met deze naam worden aangetroffen: dat gegeven zegt vaak meer over welke van de drie verklaringen voor die specifieke familie geldt dan de klank van de naam zelf.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →