LEGELAND

De betekenis van de achternaam LEGELAND

Legeland is vermoedelijk een Noorse plaatsnaam-achternaam, samengesteld uit 'lege' (vlak, effen) en 'land' (land, grond). De naam verwees oorspronkelijk naar een boerderij of stuk grond dat opviel door zijn vlakke, effen ligging.

Een Noorse boerderijnaam als familienaam

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Legeland is opgebouwd uit twee elementen die in het Noors heel herkenbaar zijn: 'lege' en 'land'. Het tweede deel, 'land', is een van de meest voorkomende bestanddelen in Noorse plaats- en boerderijnamen en verwijst simpelweg naar een stuk grond, akkerland of een nederzetting op ontgonnen bodem. Dit achtervoegsel duikt op in duizenden Noorse toponiemen en achternamen en is op zichzelf niet bijzonder, maar krijgt zijn specifieke betekenis pas in combinatie met het eerste lid van de naam. De combinatie wijst er sterk op dat we hier te maken hebben met een oorspronkelijke plaatsaanduiding, geen beroepsnaam of patroniem.

Het voorvoegsel 'lege' is lastiger met zekerheid te duiden, en juist hier lopen de verklaringen uiteen. Een eerste, waarschijnlijke lezing is dat 'lege' teruggaat op een Noors dialectwoord voor laaggelegen, vlak of moerassig terrein, zoals varianten die in oudere Noorse en Deens-Noorse bronnen voorkomen voor drassige laagvlaktes. In die lezing zou Legeland dus letterlijk 'het laaggelegen land' betekenen, een heel praktische, beschrijvende naam voor een boerderij die in een vochtige laagte lag, misschien aan de rand van een fjord, een moeras of een rivierdal. Zulke beschrijvende samenstellingen zijn in Noorwegen buitengewoon talrijk, omdat boeren hun erf vaak naar het landschap zelf noemden.

Een tweede, eveneens plausibele verklaring is dat 'lege' teruggaat op een specifieke, plaatselijke boerderijnaam of veldnaam die ooit in een bepaalde Noorse streek bestond, mogelijk een verbastering van een ouder woord of een persoonsnaam die in de loop der eeuwen vervormd is tot de huidige vorm. In dat geval zou Legeland niet in de eerste plaats een algemeen landschapskenmerk beschrijven, maar verwijzen naar één welbepaalde, unieke hoeve die toevallig zo heette, waarbij de exacte etymologische herkomst van dat 'lege' inmiddels verloren is gegaan of alleen nog lokaal te herleiden zou zijn. Beide verklaringen sluiten elkaar niet uit: een laaggelegen boerderij kon heel goed ook als eigennaam gaan functioneren binnen die ene gemeenschap.

Wat wel vaststaat, is de manier waarop dit soort namen ontstonden. In grote delen van Noorwegen bleef men tot diep in de negentiende eeuw werken met patroniemen, waarbij iemand simpelweg de zoon of dochter van zijn vader heette. Pas met de opkomst van een moderne burgerlijke administratie, de groeiende mobiliteit van de bevolking en uiteindelijk wettelijke verplichtingen rond achternamen, ging men in de loop van de negentiende eeuw op grote schaal over tot vaste familienamen. Voor boerenfamilies lag het voor de hand om de naam van de boerderij waarop ze woonden of werkten over te nemen: die naam was al generaties lang aan het gezin verbonden en identificeerde hen onmiddellijk voor buren en overheid.

De mensen die de naam Legeland als eersten droegen, waren dus zeer waarschijnlijk boeren of pachters op een hoeve die zo heette, in een landelijke, agrarische omgeving waar het dagelijks leven draaide om ploegen, veeteelt, hooibouw en de strijd tegen een vaak schraal en nat klimaat. Een laaggelegen stuk land bracht specifieke uitdagingen met zich mee: wateroverlast, drassige akkers die maar een deel van het jaar bewerkbaar waren, en de noodzaak om sloten te graven of dijkjes aan te leggen om het vee droog te houden. Wie op zo'n erf woonde, droeg de naam van die grond met zich mee als een soort visitekaartje, en gaf die vervolgens door aan zijn kinderen, waarmee de familienaam ontstond.

Geografisch is de naam nauw verbonden met een specifieke Noorse regio, waarschijnlijk een kustnabije of fjordgebonden streek waar dit type laagland veel voorkwam en waar de boerderij met deze naam daadwerkelijk lag. Vanuit die ene of enkele oorspronkelijke hoeves verspreidde de naam zich later, toen nakomelingen verhuisden naar steden of naar het buitenland emigreerden, zoals veel Noren deden richting Noord-Amerika in de negentiende en vroege twintigste eeuw. Dat verklaart mede waarom de naam vandaag ook buiten Noorwegen wordt aangetroffen, zij het spaarzaam.

In de spelling van Noorse boerderijnamen trad in de loop van de tijd regelmatig verandering op, mede door de overgang van het oudere Deens-Noorse schrift naar het moderne Bokmål en Nynorsk, en door de manier waarop ambtenaren namen fonetisch optekenden in kerkboeken en later in de burgerlijke stand. Klinkers en medeklinkers werden daarbij soms aangepast aan de heersende schrijfconventies, wat kan verklaren waarom varianten met net iets andere spelling van hetzelfde grondwoord kunnen voorkomen. Voor Legeland zelf lijkt de vorm vrij stabiel gebleven, wat past bij een naam die relatief laat, pas in de negentiende eeuw, definitief werd vastgelegd.

De naam Legeland komt tegenwoordig maar op beperkte schaal voor, wat past bij het beeld van een naam die is afgeleid van één specifieke, niet zeer grote boerderij, in tegenstelling tot veel voorkomende Noorse namen die van wijdverspreide landschapstermen zijn afgeleid. Die zeldzaamheid maakt het aannemelijk dat de meeste huidige dragers van de naam afstammen van een beperkt aantal, mogelijk zelfs van één enkele familielijn die ooit op de gelijknamige hoeve woonde. Voor wie de naam draagt, betekent dit dat er een reële kans bestaat om via genealogisch onderzoek in Noorse kerkregisters de oorspronkelijke boerderij en regio te achterhalen waar de familiegeschiedenis begint.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →