KLING

De betekenis van de achternaam KLING

Kling is hoogstwaarschijnlijk een beroepsnaam of bijnaam voor een zwaardveger of wapensmid, afgeleid van het Duitse/Nederlandse woord 'Klinge' oftewel 'kling': het scherpe lemmet van een zwaard of mes. Het kan ook zijn ontstaan als woonplaatsnaam voor iemand die bij een 'Klinge' woonde, een steile beekkloof of ravijn in het Duitse taalgebied.

Kling: van kling van het zwaard

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Kling gaat terug op het Middelhoogduitse woord 'klinge', dat letterlijk 'lemmet' of 'zwaardblad' betekent. Dit woord verwees naar het scherpe, metalen deel van een zwaard of mes, in tegenstelling tot het gevest of heft. In een tijd waarin wapens met de hand werden gesmeed en elk lemmet zorgvuldig werd geslepen en gehard, was 'klinge' een alledaags woord in de werkplaats van de smid. Dat dit woord uiteindelijk als eigennaam ging fungeren, past in een breder patroon waarbij beroepsattributen of kenmerkende producten van een ambachtsman op de persoon zelf werden overgedragen als bijnaam en later als achternaam.

De meest waarschijnlijke verklaring is dat Kling ontstond als beroepsnaam voor wapensmeden, zwaardvegers en andere ambachtslieden die bladwapens vervaardigden of onderhielden. In de middeleeuwse stad was het smeden van zwaarden, dolken en messen een gespecialiseerd en aanzien genietend vak, vaak georganiseerd in eigen gilden. Iemand die bekendstond als 'de man van de klinge' kon in de volksmond simpelweg Kling gaan heten, een naam die vervolgens van vader op zoon overging toen achternamen vanaf de late middeleeuwen geleidelijk erfelijk werden. Deze verklaring wordt ondersteund door de sterke aanwezigheid van de naam in regio's met een lange traditie van metaalbewerking en wapensmederij.

Een tweede, verwante mogelijkheid is dat de naam niet zozeer naar het voorwerp zelf verwijst, maar naar het geluid dat ermee samenhangt. Het werkwoord 'klingen' betekende al vroeg 'klinken' of 'helder geluidgeven', zoals het geluid van metaal dat tegen metaal slaat. Een smid wiens werkplaats gevuld was met het voortdurende klinken van hamer op aambeeld, of wiens producten bekendstonden om hun heldere klank bij het testen van de kwaliteit, kon op basis daarvan een bijnaam krijgen die in de naam Kling is blijven hangen. Deze klanknabootsende oorsprong versterkt eerder de link met smederij dan dat hij er los van staat.

Daarnaast bestaat er een geheel andere, geografische verklaring die evenzeer plausibel is en niet zomaar terzijde geschoven mag worden. In diverse Duitse dialecten, met name in het zuiden van het taalgebied, duidde 'Klinge' ook een steile helling, kloof of ravijn aan, vaak met een beekje erdoorheen. Wie aan zo'n plek woonde, of afkomstig was uit een gehucht dat naar dit landschapskenmerk was vernoemd, kon de plaatsnaam als achternaam meekrijgen. Deze herkomst als woonplaatsnaam is taalkundig net zo goed onderbouwd als de beroepsnaam, en voor families uit bepaalde streken in Baden-Württemberg of Zwitserland is dit zeer wel de werkelijke oorsprong van hun naam, zonder enige relatie met wapensmederij.

Welke van deze twee verklaringen voor een specifieke familie geldt, laat zich achteraf zelden met zekerheid vaststellen, omdat beide woorden - het lemmet en de kloof - uit dezelfde oudere taallaag stammen en in verschillende streken naast elkaar bestonden. Onderzoekers die de naam bestuderen, wijzen doorgaans wel op de grotere frequentie van de beroepsnaam-interpretatie in gebieden met een uitgesproken smedentraditie, terwijl de plaatsnaam-verklaring vaker opduikt in bergachtiger of heuvelachtiger streken. Voor een individuele familie kan alleen genealogisch bronnenonderzoek, zoals oude belastingregisters of gildeboeken, uitsluitsel geven over welke van de twee wegen daadwerkelijk is bewandeld.

De naam vestigde zich stevig in het Duitse, Oostenrijkse en Zwitserse taalgebied, met duidelijke concentraties in Baden-Württemberg en Beieren. Dit zijn regio's waar ambachtelijke metaalbewerking eeuwenlang een centrale plaats innam in de lokale economie, wat de beroepsnaam-hypothese extra gewicht geeft. Vanuit dit kerngebied verspreidde de naam zich door migratie binnen Europa, en bereikte zij ook Scandinavië, met name Zweden. Daar werd Kling in de zeventiende en achttiende eeuw bovendien soms als geheel nieuwe, klinkende achternaam aangenomen door soldaten en burgers, volgens een in die tijd gangbare praktijk waarbij men bewust een kernachtige, aantrekkelijk klinkende naam koos, los van enige familietraditie.

De spelling van de naam bleef door de eeuwen heen relatief stabiel vergeleken met veel andere Duitse achternamen, al komen varianten als Klinge, Klingen of Klingner voor, waarbij vooral de laatste twee duidelijker naar respectievelijk de plaatsnaam en het beroep van klingenmaker verwijzen. Deze kleine spellingsverschillen ontstonden doordat achternamen pas laat werden vastgelegd in officiële registers en tot die tijd vooral mondeling en fonetisch werden doorgegeven, met lokale uitspraakverschillen als gevolg. Door emigratiegolven in de negentiende en twintigste eeuw verspreidde de naam zich verder naar de Verenigde Staten en andere werelddelen, waar zij vaak ongewijzigd bleef, soms tot Kling verkort vanuit langere varianten.

De hedendaagse verspreiding van Kling, met duidelijke zwaartepunten in Zuid-Duitsland en aanzienlijke aantallen in Scandinavië en Noord-Amerika, wijst op meerdere onafhankelijke ontstaansmomenten van de naam eerder dan op afstamming van één enkele stamvader. Een naam die zowel als beroepsaanduiding, als klanknabootsing en als plaatsaanduiding kon ontstaan, en die bovendien in Zweden nog eens los als ornamentale naam is gekozen, vertegenwoordigt per definitie meerdere, van elkaar onafhankelijke families. Wie vandaag de dag Kling heet, draagt dus een naam met een rijke maar vertakte geschiedenis, waarin ambacht, klank en landschap alle drie hun sporen hebben nagelaten.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →