KIMMAN

De betekenis van de achternaam KIMMAN

Kimman verwijst hoogstwaarschijnlijk naar iemand die woonde bij een "kim" of "kimme", een oud woord voor de rand of oever van een stuk land, moeras of water. Het is dus een naam die ontstond uit de ligging van het huis van de eerste naamdrager.

Kimman: naam van de rand of horizon

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De achternaam Kimman bestaat uit twee herkenbare bouwstenen: het zelfstandig naamwoord 'kim' en het achtervoegsel '-man'. In het Middelnederlands duidde 'kim' de rand of het uiterste van iets aan, en het woord leeft nog altijd voort in het Nederlandse 'kimduiking' en 'kimlijn', de horizon zoals die op zee waarneembaar is, en in de scheepsbouw waar de kim het overgangsvlak vormt tussen de bodem en de zijkant van een schip. Het achtervoegsel '-man' is een van de meest gebruikte vormingselementen in de Nederlandse en Nederduitse naamgeving en werd toegevoegd om aan te geven dat iemand ergens vandaan kwam, ergens werkzaam was of een bepaald kenmerk had. Samengevoegd wijst Kimman letterlijk op 'de man van de kim', ofwel de man van de rand, de grens of de horizon.

Een eerste, goed onderbouwde verklaring legt de nadruk op de maritieme betekenis van 'kim'. In een land met een lange kustlijn, talrijke rivieren en een intensieve scheepsbouwtraditie lag het voor de hand dat iemand die met de kim van een schip te maken had, ofwel als scheepstimmerman, ofwel als opvarende die de kimlijn op zee moest schatten voor de navigatie, deze bijnaam kreeg toebedeeld. Zeelieden en scheepsbouwers stonden vaak bekend onder bijnamen die verwezen naar hun vak of naar terugkerende handelingen tijdens het werk, en het scherp inschatten van de horizon was voor navigatie en het bepalen van positie op zee van vitaal belang. Deze verklaring past goed bij de latere concentratie van de naam in Zuid-Holland, een provincie met een rijke scheepvaart- en visserijgeschiedenis.

Een tweede, eveneens aannemelijke verklaring gaat uit van de meer algemene betekenis van 'kim' als rand of grens van een gebied, niet noodzakelijk op zee. In deze lezing zou Kimman oorspronkelijk de man zijn die aan de rand van een dorp, akker, polder of ander afgebakend gebied woonde, of iemand die functioneel met grenzen te maken had, zoals een landmeter, veldwachter of grensbewaker die percelen, weilanden of gemeenschapsgronden moest afpalen en controleren. Dit soort locatieve bijnamen, ontleend aan de plek waar iemand zijn huis of erf had ten opzichte van de rest van de nederzetting, kwamen in agrarische streken zeer veel voor en verklaren waarom veel Nederlandse achternamen verwijzen naar ligging, rand, hoek of uiteinde van een gebied. Deze herkomst sluit goed aan bij het voorkomen van de naam in het meer landelijke Noord-Brabant.

Omdat beide verklaringen op geloofwaardige gronden steunen en de historische bronnen geen uitsluitsel geven over welke van de twee oorspronkelijk de doorslag gaf, moet eerlijk gezegd worden dat de precieze herkomst van Kimman niet met zekerheid is vast te stellen. Het is zeer wel mogelijk dat de naam in verschillende streken onafhankelijk van elkaar is ontstaan, in het ene geval bij een familie met een maritieme achtergrond en in het andere geval bij een familie die aan de rand van een akker of nederzetting woonde. Dit soort parallelle ontstaansgeschiedenissen komt vaker voor bij Nederlandse achternamen die zijn opgebouwd uit een alledaags woord plus '-man', omdat het woord zelf in meerdere contexten bruikbaar was als bijnaam.

Voordat achternamen wettelijk verplicht werden, functioneerden dit soort benamingen eeuwenlang als informele bijnamen die van generatie op generatie konden wisselen, gekoppeld aan de vader, het beroep of een opvallend kenmerk van een persoon. Pas met de invoering van de Burgerlijke Stand onder het Napoleontische bestuur, rond 1811 en de jaren daarna, werden gezinshoofden in de Nederlandse gewesten verplicht een vaste, erfelijke achternaam vast te leggen bij de burgerlijke overheid. Voor veel families betekende dit dat een reeds bestaande bijnaam, zoals Kimman, op dat moment definitief werd vastgelegd en van dat moment af onveranderlijk van vader op kind werd doorgegeven, ook al was de oorspronkelijke betekenis voor de dragers zelf misschien al aan het vervagen.

De spelling van namen als Kimman is in de loop van de eeuwen betrekkelijk stabiel gebleven vergeleken met veel andere Nederlandse achternamen, wat wellicht komt doordat de combinatie van 'kim' en 'man' fonetisch eenvoudig en herkenbaar is, met weinig ruimte voor uiteenlopende schrijfwijzen. Toch zijn in oudere archiefstukken varianten met een dubbele medeklinker, een andere klinker of een tussen-e denkbaar, zoals Kimma of Kimmans, ontstaan door regionale uitspraakverschillen, door de onbedrevenheid van schrijvers met de pen, of door aanpassing aan lokale dialecten. Dergelijke schommelingen werden na de vaststelling van de burgerlijke stand geleidelijk minder, doordat ambtenaren de eenmaal geregistreerde schrijfwijze als bindend beschouwden en spellingsvarianten binnen één familie daarna zeldzamer werden.

De naam Kimman komt in Nederland relatief weinig voor in vergelijking met veelvoorkomende achternamen als De Jong of Jansen, en de concentratie in Noord-Brabant en Zuid-Holland wijst erop dat de huidige dragers hoogstwaarschijnlijk afstammen van een klein aantal oorspronkelijke naamgevers uit die regio's, mogelijk zelfs van slechts één of enkele families die zich vanaf de negentiende eeuw geografisch hebben verspreid. Een dergelijke geringe verspreiding in combinatie met een duidelijke regionale kern is typisch voor achternamen die zijn ontstaan uit een specifieke lokale bijnaam en niet uit een algemeen verbreid begrip. Dit maakt genealogisch onderzoek naar de wortels van de naam relatief kansrijk, omdat het aantal mogelijke stamlijnen beperkt is.

Zoals bij zoveel Nederlandse familienamen hebben ook dragers van de naam Kimman in de negentiende en twintigste eeuw hun weg gevonden naar andere landen, met name naar de Verenigde Staten, Canada en Australië, destinaties die destijds gangbaar waren voor Nederlandse emigranten op zoek naar land, werk of een nieuw bestaan. Bij aankomst in Engelstalige landen bleef de schrijfwijze van de naam doorgaans ongewijzigd, omdat Kimman voor Engelstalige ambtenaren eenvoudig uit te spreken en te noteren was, in tegenstelling tot namen met typisch Nederlandse klanken. Toch bleef de familiegeschiedenis van de meeste dragers stevig verankerd in de Nederlandse regio's van herkomst, en wie vandaag de dag onderzoek doet naar de naam Kimman, stuit dan ook onvermijdelijk op sporen die teruggaan naar Noord-Brabant en Zuid-Holland.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →