KAMPS

De betekenis van de achternaam KAMPS

Kamps is een patroniem/plaatsnaam-achtige vorm die teruggaat op 'kamp', een ontgonnen stuk akkerland omheind door een haag of sloot, vaak in Oost-Nederland en Duitsland gebruikt als hoevenaam. De -s aan het eind duidt op 'zoon van' of 'afkomstig van de familie Kamp', wijzend op iemand die op zo'n kampboerderij woonde of werkte.

Herkomst en betekenis van de naam Kamps

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De naam Kamps gaat terug op het woord 'kamp', dat in het Oudsaksisch en Middelnederlands een omheind stuk land aanduidde: een akker, weiland of stuk bouwland dat door een haag, wal of sloot van de omgeving was afgescheiden. Dit woord is verwant aan het Latijnse 'campus' (veld), dat via vroege ontleningen in de Germaanse taalgebieden terechtkwam en daar een eigen betekenis kreeg als afgebakend cultuurland binnen de vaak nog onontgonnen omgeving. In het Nederlands-Duitse grensgebied, waar heide en woeste grond lange tijd overheersten, was een 'kamp' een kostbaar en herkenbaar stuk grond, en dat maakte het een logisch aanknopingspunt om er een naam aan te ontlenen. Dit deel van de verklaring is taalkundig goed onderbouwd.

De achternaam Kamps is hoogstwaarschijnlijk een zogeheten toponymische naam: een naam die verwijst naar de plek waar iemand woonde of vandaan kwam. Wie op, bij of naast zo'n omheind stuk land boerde, werd in de spreektaal aangeduid als 'die van de Kamp' of 'die van 't Kamp'. De -s aan het einde functioneerde daarbij niet als een klassiek patroniem in de zin van 'zoon van een vader die Kamp heette', maar veeleer als een verkorte genitief- of bezitsvorm: 'Kamps' betekende zoveel als 'die van de Kamp' of 'behorend bij de Kamp', vergelijkbaar met hoe in het Nederduitse en Nederlandse taalgebied vaker een -s werd toegevoegd aan plaats- of veldnamen om afkomst aan te duiden. Deze verklaring wordt door de meeste naamkundigen als de meest waarschijnlijke gezien voor namen als Kamps.

Een tweede, minder dominante maar zeker niet onmogelijke verklaring is dat de -s toch als een echt patroniem moet worden gelezen, in de zin dat een vader al 'Kamp' als bijnaam of beginnende achternaam droeg, en dat zijn kinderen vervolgens als 'Kamps' werden aangeduid: letterlijk 'van Kamp' of 'kind van Kamp'. In sommige families in Twente en de Achterhoek is dit patroon van bijnaam-naar-vadersnaam-naar-vaste-achternaam goed gedocumenteerd voor vergelijkbare gevallen, en het kan dus zijn dat de -s bij een specifieke familie Kamps eerder deze afstamming aanduidt dan een rechtstreekse plaatsaanduiding. Omdat beide mechanismen in dezelfde streek en periode naast elkaar voorkwamen, is met zekerheid niet meer te herleiden welke route voor een individuele familie Kamps precies gold.

De mensen die deze naam oorspronkelijk droegen, waren vermoedelijk kleine boeren of keuterboertjes op de zandgronden van Twente, de Achterhoek en het aangrenzende Westfalen. Een 'kamp' was daar typisch een klein, moeizaam op de heide veroverd perceel, omzoomd door een haag van meidoorn of een aarden wal, waarop rogge, boekweit of aardappelen werden verbouwd en waar het vee 's nachts veilig kon grazen. Het bezit of gebruik van zo'n omheind stuk grond was in een landschap van uitgestrekte, gemeenschappelijke heidevelden een onderscheidend kenmerk, en juist dat maakte de naam bruikbaar: niet iedereen had een kamp, en wie er wel een had of erbij woonde, viel op in de kleine, hechte plattelandsgemeenschap.

Vóór de negentiende eeuw waren achternamen op het platteland vaak nog niet vast: mensen werden aangeduid met een voornaam plus een aanduiding van hun boerderij, hun vader of hun beroep, en die aanduiding kon per generatie wijzigen. Pas met de invoering van de verplichte burgerlijke stand onder Napoleontisch bestuur, begin negentiende eeuw, moesten inwoners van de Lage Landen een vaste achternaam laten registreren. Voor veel families in het oosten van Nederland lag het voor de hand om de reeds bestaande, in de streek gebruikte huis- of veldnaam simpelweg te laten vastleggen, waardoor namen als Kamps van een losse, beschrijvende aanduiding definitief een erfelijke familienaam werden. Dit institutionele mechanisme is historisch goed gedocumenteerd.

De spelling van de naam is door de eeuwen heen beïnvloed door regionale dialecten en door de wisselende schrijfconventies van klerken en pastoors die doop-, trouw- en begraafregisters bijhielden. Zo ontstonden naast Kamps ook vormen als Kamp, Kampman, Kampen en Vandenkamp, die weliswaar teruggaan op hetzelfde grondwoord maar in verschillende dorpen en door verschillende schrijvers een net iets andere vorm kregen. Ook grensoverschrijdend, in het Duitse Westfalen, komt de naam en zijn varianten voor, wat past bij een streek waar de taalgrens tussen Nederlands en Duits eeuwenlang vloeiend was en families, boerderijen en dialecten zich niets aantrokken van latere staatsgrenzen.

Dat de naam Kamps tegenwoordig relatief veel voorkomt, vooral in Overijssel en Gelderland en in het aangrenzende Duitse gebied, wijst erop dat de naam niet uit één enkele familie is voortgekomen maar onafhankelijk van elkaar op meerdere plaatsen is ontstaan. Dit is typerend voor toponymische namen: overal waar een omheind stuk land 'de kamp' werd genoemd en er mensen bij woonden, kon dezelfde naamvorming plaatsvinden, zonder dat er enig bloedverwantschap tussen de verschillende families Kamps bestaat. Wie vandaag de dag de naam draagt, hoort dus vrijwel zeker bij een van meerdere, van elkaar onafhankelijke naamlijnen, ontstaan in verschillende dorpen op de zandgronden van het Nederlands-Duitse grensgebied.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →