JANMAAT
„Jan Maat: de zeeman met de meest Hollandse naam ooit”
Mijn achternaam betekent letterlijk 'matroos' — mijn voorouders waren blijkbaar zeebonken.
De betekenis van de achternaam JANMAAT
Janmaat is oorspronkelijk geen echte achternaam maar een bijnaam: 'jan maat' was de volksnaam voor een gewone matroos in de Nederlandse marine en koopvaardij. De naam ontstond uit de voornaam 'Jan' (destijds het meest voorkomende mannennaam) gecombineerd met 'maat', de aanspreekvorm voor een scheepsmaatje of matroos.
Het familiewapen van JANMAAT
„Trouwe maat, vaste koers”
Golfsgewijs doorsneden van azuur en zilver, in het schildhoofd een omhoogrijzende gestalte van Sint-Jan de Doper in zilveren gewaad met een slanke kruisstaf, in de voet een zwart anker geplaatst op de golvende scheidingslijn.
De naam Janmaat is ontstaan in de kustgebieden van Zuid-Holland en Zeeland, waar in de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd het leven onlosmakelijk verbonden was met de zee. Het eerste deel, "Jan", is een verkorting van Johannes en betekent "God is genadig" — een naam die generaties lang aan zonen werd doorgegeven als een zegen bij hun geboorte. Het tweede deel, "maat", duidde de scheepsmaat of werkgenoot aan: de man naast wie men voer, ploeterde en overleefde. Samen vertelt de naam Janmaat het verhaal van een mens die niet alleen stond — een gelovige, verbonden aan zijn God, en tegelijk een makker, verbonden aan zijn medemens, allebei noodzakelijk om de zee te trotseren.
Het schild is golfsgewijs doorsneden van azuur en zilver: de golvende lijn tussen beide vlakken verbeeldt de zee zelf, het element waarop en waarvan de eerste Janmaats leefden. In het schildhoofd rijst de gestalte van Sint-Jan de Doper op, in zilveren gewaad met een slanke kruisstaf — een eerbetoon aan de doopnaam Jan en aan de genade waarnaar die naam verwijst, hier gevat in het reine zilver van geloof en oprechtheid. In de voet rust een zwart anker op de golvende scheidingslijn: het anker staat voor de "maat" — de scheepsmaat, de vaste kameraad — én voor de standvastigheid die nodig is om, ondanks storm en stroming, gegrepen te blijven aan wat men liefheeft. De wapenspreuk "Trouwe maat, vaste koers" bindt beide helften van de naam samen: trouw aan God en aan elkaar, en een koers die nooit wankelt, ook niet op onrustig water.
De geschiedenis van de naam JANMAAT
De achternaam Janmaat is een Nederlandse familienaam die is opgebouwd uit twee elementen: de voornaam "Jan" en het woord "maat". "Jan" is een verkorting van Johannes, een van de meest voorkomende voornamen in de Nederlandse en Vlaamse geschiedenis, afkomstig uit het Hebreeuws en betekenend "God is genadig". Het element "maat" verwijst in het Nederlands naar een metgezel, kameraad of collega, en werd vroeger vaak gebruikt in maritieme en ambachtelijke context om een werkgenoot of scheepsmaat aan te duiden. De combinatie Janmaat kan daarom oorspronkelijk hebben verwezen naar "de maat van Jan" of naar iemand die werkzaam was als maat, mogelijk in de scheepvaart, wat gezien de Nederlandse zeevaartgeschiedenis een logische herkomst zou zijn. Namen met het achtervoegsel "-maat" komen vaker voor in kustgebieden en havensteden, waar veel mensen hun brood verdienden in de visserij, handel of scheepvaart.
Geografisch wordt de naam Janmaat voornamelijk aangetroffen in Nederland, met concentraties in West-Nederland en met name in de regio Zuid-Holland en Zeeland, gebieden die historisch sterk verbonden waren met de zeevaart en handel. De naam ontstond waarschijnlijk in de late middeleeuwen of vroegmoderne tijd