DOLLEMAN
„Dolleman: de dolle, dwaze of dartele man”
Mijn achternaam betekent zoiets als 'de dartele man' - blijkbaar zat het al vroeg in de familie.
De betekenis van de achternaam DOLLEMAN
Dolleman is vermoedelijk een bijnaam voor iemand die 'dol' of 'dwaas' was, in de zin van dartel, wild of buitensporig vrolijk - niet per se gek zoals wij dat nu zouden opvatten. Het is een samenstelling van het Middelnederlandse 'dol' (dartel, onstuimig, dwaas) met 'man', een veelvoorkomend achtervoegsel in Nederlandse bijnaam-achternamen.
Het familiewapen van DOLLEMAN
„Onstuimig, doch geworteld”
Doorsneden van sabel en golvend van sinopel, een klimmende leeuw van goud rechtopstaand over de golvende lijn, vergezeld van drie rietstengels van zilver aan de voet.
De naam Dolleman is opgebouwd uit twee delen die samen een levendig portret schetsen van de eerste drager. Het element "dolle" verwijst naar het Middelnederlandse "dol", dat onstuimigheid, dapperheid of een wat onbezonnen, vurig temperament aanduidde — een man die zich niet liet temmen. Sommige onderzoekers zien daarnaast een verband met veldnamen: een "dol" kon ook een laaggelegen, moerassig stuk land aanduiden, zoals die in Noord- en Zuid-Holland veelvuldig voorkwamen. Het achtervoegsel "-man" maakte van deze eigenschap of herkomst een persoonsnaam, zoals gebruikelijk was in de vroegmoderne Lage Landen bij namen als Bakkeman of Vrijman. Zo ontstond, vermoedelijk in de zestiende of zeventiende eeuw, de naam voor een voorvader wiens vurige aard even bepalend was als de drassige grond waarop hij werkte.
Het schild verenigt beide betekenislagen in één beeld. Het bovenste veld van sabel (zwart) staat voor het ongetemde, onstuimige karakter dat in "dolle" doorklinkt, terwijl het onderste veld van sinopel (groen), golvend uitgevoerd, de laaggelegen, moerassige veldnaam verbeeldt waaruit de naam evengoed kan zijn ontstaan. Precies op de grens tussen beide, met de voorpoten geheven in een onstuimige, klimmende houding, staat de leeuw van goud: hij is de mens zelf, temperamentvol en onverschrokken, stevig verankerd op de grens tussen wildheid en grond. De drie rietstengels van zilver aan zijn voeten wortelen hem in het moerassige land, een teken dat ook de meest vurige aard zijn oorsprong nooit verliest. Het motto "Onstuimig, doch geworteld" vat deze spanning treffend samen: de kracht van het temperament, gedragen door de stevigheid van de bodem waaruit de familie is voortgekomen.
De geschiedenis van de naam DOLLEMAN
De achternaam "Dolleman" is een typisch Nederlandse familienaam die zijn oorsprong vindt in de Lage Landen, met name in gebieden binnen Nederland waar dergelijke namen op "-man" veelvuldig voorkwamen vanaf de late middeleeuwen. Etymologisch gezien bestaat de naam uit twee delen: het element "Dolle" en de achtervoegsel "-man". Het eerste deel wordt vaak in verband gebracht met het Middelnederlandse woord "dol" of "dolle", wat kan verwijzen naar iemand die onstuimig, dapper of wellicht wat onbezonnen van aard was, hoewel sommige onderzoekers ook een verband leggen met plaatsnamen of veldnamen waarin "dol" voorkwam, mogelijk verwijzend naar een laaggelegen of moerassig gebied. Het achtervoegsel "-man" was in de Nederlandse naamgeving zeer gebruikelijk en diende om een persoon te identificeren aan de hand van een kenmerk, beroep, herkomst of persoonlijkheidstrek, vergelijkbaar met namen als Bakkeman of Vrijman. De combinatie suggereert dat de naam oorspronkelijk werd toegekend aan een voorvader die bekendstond om een bepaald temperament of die afkomstig was uit een gebied met de naam "Dol" of een variant daarvan.
Historisch gezien duiken achternamen als Dolleman op vanaf de zestiende en zeventiende eeuw, een periode waarin in Nederland de vaste familienaamgeving zich verder ontwikkelde, mede als gevolg van administratieve behoeften zoals belastinginning en kerkelijke registratie. De naam komt vooral voor in de provincies Noord-Holland en Zuid-Holland, wat wijst op een regionale concentratie die typisch is voor veel Nederlandse achternamen uit die tijd. Genealogisch onderzoek toont aan dat families met de naam Dolleman vaak werkzaam waren in agrarische beroepen of