CATS
„Cats: geen katten, maar een plaatsnaam in Zeeland”
Mijn achternaam Cats komt niet van katten, maar van een dorpje in Zeeland!
De betekenis van de achternaam CATS
De naam Cats verwijst hoogstwaarschijnlijk naar het gelijknamige dorp Cats op Walcheren in Zeeland. Wie zo heette, kwam oorspronkelijk uit dat dorp of had er land en bezittingen.
Het familiewapen van CATS
„Waakzaam en behendig”
In zilver drie zwarte katten, klimmend, twee boven en één onder, met opgeheven voorpoot en rode tong, getongd van keel.
De naam Cats duikt al in de middeleeuwen op in Vlaanderen en Zeeland en gaat terug op het Middelnederlandse woord "cat" of "catte" — de kat als dier. Vermoedelijk ontstond de naam als bijnaam voor iemand met kattenachtige eigenschappen: behendigheid, waakzaamheid en een zekere sluwheid, of als verwijzing naar een huis of uithangbord met een kattenafbeelding, een gebruikelijke manier waarop families in die tijd aan hun naam kwamen. Door de eeuwen heen verspreidde de naam zich via handel, landbouw en bestuur door Zeeland en West-Brabant, en werd zij onsterfelijk gemaakt door Jacob Cats, de zeventiende-eeuwse dichter en raadspensionaris wiens scherpzinnige spreuken generaties Nederlanders vormden — een man wiens werk zelf getuigde van de behendigheid van geest die de naam ooit bijnaam gaf.
Het schild toont drie zwarte katten (sabel) op een zilveren veld, elk met opgeheven voorpoot en rode tong: een directe en sprekende verwijzing — een "cant" — naar de naam Cats zelf, zodat wie het wapen ziet onmiddellijk de drager herkent. Het zilver staat voor zuiverheid en oprechtheid, eigenschappen die een waardig fundament vormen onder de scherpzinnigheid die de kat verbeeldt; de opgeheven poot duidt op waakzaamheid en gereedheid tot handelen, terwijl de rode tong de welsprekendheid eert waarmee de naam door Jacob Cats werd gedragen. Boven het schild rust een stalen toernooihelm in burgerlijke traditie, zonder kroon, met een wrong van zwart en zilver waaruit een zittende zwarte kat oprijst als helmteken — een echo van het schild die de kernboodschap herhaalt. Het devies "Waakzaam en behendig" vat de aard van de kat en daarmee van de familie samen: alert, sluw in de goede zin, en altijd gereed. Dit wapen is een nieuw ontworpen familiewapen in de heraldische traditie, geen historisch gedocumenteerd wapen, maar een eigentijdse eer aan een naam met diepe wortels in de Lage Landen.
De geschiedenis van de naam CATS
De achternaam Cats vindt zijn oorsprong voornamelijk in de Lage Landen, met name in Vlaanderen en Zeeland, waar hij al vanaf de middeleeuwen voorkomt. Etymologisch wordt de naam meestal herleid tot het Middelnederlandse woord "cat" of "catte", verwijzend naar de kat als dier, mogelijk als bijnaam voor iemand met kattenachtige eigenschappen zoals behendigheid of sluwheid, of als verwijzing naar een huisteken of uithangbord met een kattenafbeelding. Een andere mogelijke verklaring is dat de naam is afgeleid van een plaatsnaam of toponiem, aangezien in verschillende regio's plekken bestonden die naar katten of kattenhabitats verwezen. Ook bestaat de mogelijkheid dat de naam een verbastering is van een patroniem, ontstaan uit een voornaam met een katachtige klank of associatie, hoewel deze theorie minder algemeen wordt aanvaard door naamkundigen.
Historisch gezien is de naam Cats vooral bekend geworden door Jacob Cats (1577-1660), een prominente Nederlandse dichter, jurist en staatsman uit de Gouden Eeuw, die als raadspensionaris een belangrijke rol speelde in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Zijn moraliserende gedichten en spreukenverzamelingen maakten hem tot een van de meest gelezen Nederlandse auteurs van zijn tijd, wat de naam Cats een blijvende culturele betekenis gaf. De familie Cats had voornamelijk wortels in Zeeland en West-Brabant, waar de naam zich door de eeuwen heen verspreidde via handel, landbouw en bestuurlijke functies. Tegenwoordig komt de achternaam nog steeds voor in Nederland en België, en door emigratie ook in landen als de Verenigde Staten en Zuid-Afrika, waar Nederlandse en Vlaamse families zich in de 17e tot 19e eeuw vestigden.