BLOM

De betekenis van de achternaam BLOM

Blom is afgeleid van het Oud-Noorse of Middelnederlandse woord voor 'bloem'. Waarschijnlijk kreeg een voorouder deze naam als bijnaam vanwege een link met bloemen, een bloeiende tuin, of gewoon als een fris, positief epitheton.

Bloem als naam: natuur en herkomst

Deze naam heeft meer dan één mogelijke herkomst. Hieronder staan ze allebei, met bij elke uitleg hoe zeker die is.

De naam Blom is in de kern niets anders dan het woord "bloem" in een oudere, kortere vorm. In het Oudnoors luidde het woord blóm, in het Middelnederlands en vroegmodern Nederlands treffen we vormen als blome en blom aan, die verwezen naar de bloesem of het opengaan van een plant. Beide taalgebieden kenden dus onafhankelijk van elkaar een woord dat vrijwel identiek klonk en dezelfde betekenis had, en dat is precies de reden waarom de achternaam Blom in zowel Scandinavië als Nederland kon ontstaan zonder dat de ene traditie iets met de andere te maken had. Deze dubbele, gelijktijdige oorsprong is taalkundig goed te onderbouwen en vormt de basis van alle verklaringen die hierna volgen.

In Zweden en Noorwegen hoort Blom tot een grote familie van zogenoemde soldatennamen. Vanaf de zeventiende eeuw kregen dienstplichtige soldaten in het leger vaak een korte, kloeke naam toegewezen in plaats van de patroniem die ze van huis uit droegen, simpelweg omdat er binnen een compagnie te veel mannen met dezelfde vadersnaam waren. Namen die verwezen naar de natuur - bloemen, bomen, bergen, rivieren - waren favoriet omdat ze kort, herkenbaar en enigszins fier klonken op een naamlijst. Blom paste daar uitstekend in: het is één lettergreep, makkelijk te roepen en te noteren, en het draagt iets fris en levendigs met zich mee. Na de diensttijd bleef de naam vaak aan de man en zijn nakomelingen hangen, waardoor ze geleidelijk hereditair werd zonder dat er een officieel besluit aan ten grondslag lag.

Naast het leger nam ook de burgerlijke bevolking in Scandinavië vanaf de achttiende en negentiende eeuw steeds vaker sierlijke achternamen aan, in een tijd waarin de oude patroniemen (zoals Andersson of Olsen) plaatsmaakten voor vaste familienamen. Steedse ambachtslieden, handelaars en later ook boeren kozen bewust een naam die aangenaam klonk en zich onderscheidde van de talloze -son- en -sen-namen. Blom, eventueel uitgebreid tot samenstellingen als Blomberg (bloemberg) of Blomqvist (bloementak), paste in die mode van decoratieve natuurnamen. Deze bewuste naamkeuze verklaart waarom de naam in Zweden tegenwoordig zo wijdverspreid is: hij is niet het resultaat van één familie die zich vermenigvuldigde, maar van talloze onafhankelijke keuzes voor hetzelfde mooie woord.

In Nederland ligt de zaak anders, en ook hier lopen twee sporen naast elkaar. Het eerste spoor is dat van de toenaam: iemand woonde bij een opvallende bloementuin, een perceel met bloemen langs de weg, of bij een herberg of huis dat "de Blom" heette, en die plaatsaanduiding groeide uit tot familienaam toen achternamen in de vroegmoderne tijd steeds vaker vast werden. Dit sluit aan bij een algemeen Nederlands patroon waarin huisnamen en veldnamen een belangrijke bron van achternamen vormden, vooral in steden en dorpen waar huizen eigen namen droegen voordat er huisnummering bestond.

Het tweede Nederlandse spoor is dat van het beroep: een bloemkweker, bloementeler of bloemenhandelaar kon eenvoudigweg "de Blom" genoemd worden door zijn omgeving, net zoals een bakker Bakker werd genoemd. Gezien de vroege en grote bloementeelt in delen van Nederland, met markten waar snijbloemen en bollen verhandeld werden, is dit een aannemelijke route waarlangs de naam als beroepsaanduiding is ontstaan. Een derde, minder zekere mogelijkheid is dat de naam voortkwam uit een voornaam of koosnaam die met bloei en jeugdige frisheid geassocieerd werd, vergelijkbaar met hoe andere natuurwoorden als bijnaam voor een persoon dienden voordat ze een familienaam werden; deze route is minder goed gedocumenteerd en blijft daarom een hypothese.

Toen in 1811 in de door Napoleon bezette Nederlandse gebieden de burgerlijke stand werd ingevoerd en iedereen verplicht een vaste achternaam moest laten registreren, zullen veel families die al informeel "Blom" heetten - als toenaam, huisnaam of berbeidsnaam - deze naam gewoon officieel hebben laten vastleggen. Dit verklaart waarom de naam in Nederland, net als in Scandinavië, niet van één stamvader afkomstig is maar van talloze onafhankelijke gezinnen die om uiteenlopende redenen met bloemen geassocieerd werden en op het moment van registratie voor deze simpele, herkenbare naam kozen.

De spelling is door de eeuwen heen opvallend stabiel gebleven, wat te danken is aan de korte, eenvoudige klankvorm van het woord: er was weinig ruimte voor verschrijvingen zoals bij langere of samengestelde namen. Wel ontstonden in beide taalgebieden uitgebreide varianten met een achtervoegsel, zoals Blomberg, Blomqvist, Blomstrand in Scandinavië en Blomsma of Bloembergen in Nederland, waarbij het grondwoord steeds herkenbaar bleef. Bij emigratie naar Noord-Amerika in de negentiende en twintigste eeuw werd de naam doorgaans onveranderd overgenomen, omdat ze voor Engelstalige ambtenaren en buren makkelijk uit te spreken en te schrijven was, in tegenstelling tot veel andere Scandinavische en Nederlandse namen die daar wel verbasterd raakten.

De grote verspreiding van de naam Blom in Zweden, Noorwegen, Denemarken, Nederland en onder afstammelingen van emigranten in de Verenigde Staten en Canada wijst erop dat we hier niet met één familie van dragers te maken hebben, maar met een naam die op talloze plaatsen en momenten onafhankelijk van elkaar is ontstaan. De eenvoud en de aangename, positieve betekenis van het woord bloem maakten het tot een aantrekkelijke keuze voor soldaten, ambtenaren, kwekers en gewone burgers in twee taalgebieden tegelijk, en dat is uiteindelijk de beste verklaring voor hoe wijdverspreid en tegelijk hoe eenvoudig deze naam vandaag de dag nog is.

Ontdek ook deze familienamen

Bekijk alle onderzochte familienamen →