AARTMAN
„Aartman: 'man van Aart', zoon van Arnout of Arend”
Mijn naam betekent letterlijk 'man van Aart' — eeuwenoude familie-erfenis in één woord.
De betekenis van de achternaam AARTMAN
Aartman is een patroniem-achtige naam die zoveel betekent als 'man behorend bij Aart'. Aart was in vroeger eeuwen een veelgebruikte Nederlandse voornaam, een verkorting van Arnout of Arend.
Het familiewapen van AARTMAN
„Uit Aarts stam verheven”
Doorsneden van azuur en sinopel, een arend van goud, gehalveerd over de deellijn, vliegensklaar en rustende op een opkomende zon van goud in de voet.
De naam Aartman vindt zijn oorsprong in het middeleeuwse Nederland, in een tijd waarin mensen nog geen vaste achternaam droegen maar werden aangeduid naar hun vader of familiehoofd. Wie "Aartman" heette, was oorspronkelijk "de man van Aart" — Aart zelf een verkorting van Arnout of Arend, namen die teruggaan op het Germaanse Arnwald: "arn" voor adelaar, "wald" voor heerser of macht. Zo droeg elke Aartman, zonder het steeds te beseffen, de herinnering aan een verre voorvader wiens naam letterlijk "adelaarsheerser" betekende. Vooral in Utrecht, Zuid-Holland en Gelderland, in de gereformeerde DTB-registers van vóór 1811, is deze naam terug te vinden, tot Napoleon de vaste achternaam verplicht stelde en families hun patroniem officieel lieten vastleggen.
Het schild toont een arend van goud, midden over de deellijn tussen azuur en sinopel, met de vleugels gespreid in volle vlucht: dit is de adelaar uit "arn", het beeld waarnaar Aart en dus Aartman is vernoemd, hier niet gevangen maar in beweging, alsof hij zojuist is opgestegen. Hij rust op een opkomende zon van goud in de voet, teken van een nieuw begin en van macht die niet overweldigt maar verlicht — een verwijzing naar "wald", de heerschappij die in de naam verscholen ligt, hier vertaald naar iets zachters dan verovering: het rijzen van een geslacht. Het azuur boven staat voor de hemel waarin de arend zijn plaats vindt, het sinopel eronder voor het land van Utrecht en Gelderland waar de familie wortelde; de gouden kleur van arend en zon symboliseert de waardigheid die de naam, ondanks haar eenvoudige patroniemische oorsprong, door de eeuwen heen heeft opgebouwd. De spreuk "Uit Aarts stam verheven" vat dit samen: een familie die, voortkomend uit één man genaamd Aart, zich als de adelaar oprichtte en verhief — nieuw ontworpen wapen in heraldische traditie, geen historisch overgeleverd stuk, maar een eerbetoon aan wat de naam altijd al in zich droeg.
De geschiedenis van de naam AARTMAN
De achternaam Aartman is een Nederlandse patroniem-achtige naam die is afgeleid van de voornaam "Aart", een verkorte vorm van Arnout of Arend, welke namen op hun beurt teruggaan op de Germaanse naam Arnwald, samengesteld uit de elementen "arn" (adelaar) en "wald" (heerser, macht). Het achtervoegsel "-man" werd in de Nederlandse en Nedersaksische naamgeving veelvuldig toegevoegd aan voornamen of beroepsaanduidingen om aan te geven dat iemand "de man van" of "afkomstig van" een bepaalde persoon of plaats was, waarmee Aartman letterlijk zoiets betekent als "man behorend bij Aart" of "zoon van Aart". Deze vorm van naamvorming was gebruikelijk in de periode voordat achternamen wettelijk verplicht werden gesteld, met name in de eeuwen voorafgaand aan de Napoleontische tijd, toen mensen vaak werden aangeduid naar hun vader of familiehoofd.
Geografisch gezien wordt de naam Aartman voornamelijk aangetroffen in de provincies Utrecht, Zuid-Holland en Gelderland, gebieden waar de naam Aart als voornaam van oudsher populair was onder de plattelandsbevolking. Bij de invoering van de Burgerlijke Stand in 1811, toen Nederlanders onder Napoleontisch bewind verplicht werden een vaste achternaam te registreren, lieten veel families hun bestaande patroniem officieel vastleggen, wat verklaart waarom namen als Aartman relatief plaatsgebonden bleven en zich niet sterk over het hele land verspreidden. Historisch gezien komt de naam voor in doop-, trouw- en begraafregisters (DTB) van gereformeerde gemeenten, wat wijst op een protestantse achtergrond van veel dragers van deze naam. Een opmerkelijk kenmerk van de naam is de relatieve zeldzaamheid ervan vergeleken met veelvoorkomende Nederlandse achternamen, waardoor families met de naam Aartman vaak nauwe genealogische banden met elkaar blijken te hebben binnen een beperkt aantal streken, en de naam wordt tegenwoordig ook sporadisch aangetroffen onder Nederlandse emigranten in landen als de Verenigde Staten en Canada.